است ظاهر مىشود . و « 1 » به اين چنين قلبى اشاره شده « 2 » در حديث نبوى كه فرمودند كه :
هرگاه خداى عزّ و جلّ اراده كند به بنده خير را دل او را واعظ و ناصح او مىگرداند « 3 » .
و در خبرى ديگر فرمودند : هركه را از جانب « 4 » دل واعظى باشد كه پند دهد خواهد بود او را از جانب خدا حافظى كه ضبط او نمايد « 5 » . و اين است آن دلى كه ياد خدا در او قرار مىگيرد . و « 6 » در قرآن مجيد نازل شده :
« أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ »
« 7 » يعنى آگاه باشيد كه به ياد خدا دلها آرميده مىشوند .
و امّا اثرهاى ناپسنديده مانند دودى است تيره كه به آيينهء دل رسد و هميشه پىدرپى بر روى هم نشيند تا آنكه او را سياه و تيره سازد و بِالكليّة از فيض الهى محروم ماند . و اين است مراد از طبع و رَيْن كه در قرآن كريم وارد شده ، خداى عزّ و جلّ فرمودهاند « 8 » :
« كَلَّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ »
« 9 » يعنى بايد كه بازايستند « 10 » از آن سخن ، بلكه پوشيده « 11 » است سفيدى دلِ ايشان را آنچه كردهاند از معصيتها .
و نيز فرموده :
« أَنْ لَوْ نَشاءُ أَصَبْناهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَ نَطْبَعُ عَلى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا يَسْمَعُونَ »
« 12 » يعنى اگر خواهيم معذّب مىسازيم ايشان را به گناهانى كه كردهاند و مُهر مىگذاريم بر دلهاى آنها ، پس نمىشنوند آيات را به طريقى كه بفهمند و منتفع شوند . و در اين آيهء شريفه نشنيدن « 13 » و مهر كردن مربوط به گناهان شده ، چنانچه شنيدن در آيهء ديگر
هامش
( 1 ) .a s- و .
( 2 ) .a s+ و .
( 3 ) . مانند آن در الجامع الصغير 1 : 61 ح 378 . كنز العمّال 11 : 95 ح 30762 .
( 4 ) . جانب /aغايت .
( 5 ) . روايت را با اين بيانات در بحار الأنوار 70 : 326 ببينيد .
( 6 ) .m- و .
( 7 ) . رعد : 28 .
( 8 ) .a- اند .
( 9 ) . مطفّفين : 14 .
( 10 ) . ايستند /a sايستيد .
( 11 ) . پوشيده /s aپوشيدن .
( 12 ) . اعراف : 100 .
( 13 ) .s- نشنيدن .