و از آن جهت كه شهوت مسلّط بر او شده مرتكب كارهاى
[ m . b 25 ]
حيوانات چهارپا مىگردد مثل خواهش زياد به چيزى داشتن و حرص در چيزها و رغبت تمام به جِماع و غير اينها .
و از آن راه كه در نفس امرى از امرهاى الهى يافت مىشود چنانچه در قرآن نازل است :
« قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي »
« 1 » دعواى ربوبيّت از براى خود مىنمايد و محبّت مىدارد بر استيلاء بر مردمان و بلندى مرتبه و همه چيز را مخصوص خود ساختن و استقلال در امور و تفرّد به تربيت خلايق و خلاصى از قيد بندگى و تواضع ، و رغبت مىدارد بر اطّلاع بر همهء علوم ، بلكه دعوى مىكند از براى خود علم و معرفت « 2 » و « 3 » احاطت به جميع امور را و خوشحال مىشود هرگاه نسبت داده شود به دانش و غمگين مىشود از نادانى . و از عمدهء اوصاف ربوبيّت احاطت به جميع حقايق نمودن و مستولى بودن به تسلّط بر همهء خلايق است و آدمى بر اين حريص مىباشد .
و از آن حيثيّت كه از چهارپايان جدا شده به تميز ميان خير و شرّ در عاقبت با مشاركت با آنها در صفت غضب و شهوت حاصل مىشود در « 4 » او صفت شيطانى و صاحب شرّ بسيار مىگردد و كار مىفرمايد شعور خود را در استنباط راههاى حيله و شرّ و متوسّل مىشود در مطالب به مكر و حيله و فريب و وامىنمايد شرّ را در صورت خير ، و اينها « 5 » خُلْق شيطان است .
و در هر كسى اين چهار اصل - كه ربوبيّت و شيطنت و سبعيّت و بهيميّت باشد - سرشته شده و « 6 » تمامى اينها « 7 » در دل انسان « 8 » جمع گرديده و « 9 » گويا مجموع اينها در
هامش
( 1 ) . إسراء : 85 .
( 2 ) .s+ را .
( 3 ) .a+ او .
( 4 ) .a- در .
( 5 ) .a+ در .
( 6 ) .a s- و .
( 7 ) . اينها /aآنها .
( 8 ) . انسان /s aايشان .
( 9 ) .s a- و .