باب سيُم : در شناخت نفس است
و مراد ما از نفسْ آن گوهر لطيفى است كه از عالَم غيب است و اين بدن جسمانى را در حاجتهايى كه مىدارد خدمت مىفرمايد و اين بدن فرمانبردار او شده مانند مولايى كه خادمان را فرمانبُردار « 1 » خود ساخته باشد . و آن عبارت است از ذات آدمى و حقيقت آن كه علم به معلومات دارد و « 2 » او را در اين بدن لشكرهاى جسمانى هست كه اعضا باشد و لشكرهاى روحانى كه قوّتها باشد . خداى عزّ و جلّ در قرآن مجيد فرمودهاند :
« وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ »
« 3 » يعنى در نفس شما « 4 » آيات بسيار « 5 » هست آيا نظر در آنها نمىكنيد تا بدانيد چه مقدار چيزهاى عجيب « 6 » در نفس آفريده شده .
و حضرت پيغمبر ما « 7 » صلى الله عليه و آله فرمودند « 8 » : هركه « 9 » نفس خود را بشناسد به تحقيق كه « 10 » خدا را شناخته است « 11 » .
و نيز فرمودند : شناساترين شما به نفس خود شناساترين شماست به خداى خود « 12 » - « 13 » .
و اين گوهر غيبى را گاه است كه روح مىنامند از براى آنكه زندگى بدن موقوف بر آن است . و گاه است كه قلب مىنامند
[ m . a 25 ]
از آن راه كه در خاطرها مىگردد و هر وقتى جلوه مىنمايد . و عقل مىنامند از آن جهت كه كسب علوم مىكند . و متّصف مىشود به چيزهايى كه ادراك مىشود . و اين چهار اسم گاه مىباشد كه در غير اين
هامش
( 1 ) . چنين درmبه ضمّ باء .
( 2 ) .s a- و .
( 3 ) . ذاريات : 21 .
( 4 ) .m- شما .
( 5 ) . بسيار /s aبسيارى .
( 6 ) .a s- ى عجيب .
( 7 ) .a s- ما .
( 8 ) . فرمودند /s aفرمودهاند .
( 9 ) . كه /a sكس .
( 10 ) .s a- كه .
( 11 ) . عوالي اللئالي 4 : 102 ح 149 . و با كمى اختلاف در مصباح الشريعة : 13 باب 5 .
( 12 ) . خود /s aعزّ و جلّ .
( 13 ) . روضة الواعظين : 20 .