و مهاجران هر يك براى خود يك امير انتخاب كنند بوضوح پيشنهاد يك سازش عادلانه بود نه به طورى كه در روايات بعدى مسلمانان مشاهده شده ، يك توطئه گمراهكننده براى اختلاف در جامعه مسلمانان . فقط أبو بكر و عمر بودند - اگر به ادعاى او [ عمر ] اعتماد شود كه قصد داشته همان سخنان أبو بكر را بگويد - كه فكر مىكردند جانشينى محمد صلّى اللّه عليه و آله شامل حكومت بر تمام عرب مىباشد . أبو بكر استدلال كرد كه چنين خلافتى را فقط قريش مىتواند فراهم كند ؛ چرا كه قبائل عرب تسليم ديگران نخواهند شد .
بروشنى مراد عمر از آنهايى كه همراه على عليه السّلام و زبير در خانه فاطمه عليها السّلام تجمع كرده بودند عباس و بنى هاشم بود . از صحابه برجسته ديگر تنها اسم طلحه برده شده ، شايد اشتباها از جانب ابن اسحاق ، كه او را ملحق به بنى هاشم مىدانست . « 1 » « * » از طرف ديگر اين كه مهاجرين در آن وقت به أبو بكر ملحق شدند ، يك پردهپوشى دفاعى از جانب عمر مىباشد . غير از أبو بكر ، عمر و دوست آنها ابو عبيده يقينا هيچ يك از اصحاب برجسته مكى در جلسه سقيفه حضور نداشتند . شايد بتوان فرض كرد كه اين سه نفر را چند ملازم شخصى ، اعضاى خانواده و موالى آنها همراهى مىكردهاند . حتى از صحابه مكّى كه از مرتبه متوسط يا پائين هم باشند ذكرى به ميان نيامده كه بعدا ادّعا كرده باشند افتخار شركت در اين واقعه حساس براى آينده اسلام را داشتهاند . منابع مختلف بعدى وجود سالم مولاى ( بنده آزادشدهء ) ابو حذيفه ، را ذكر مىكنند كه او از نخستين افرادى بود كه در سقيفه با أبو بكر بيعت كرده بود . « 2 » هر چند حضور او را هيچ يك از منابع معتبر نخستين
هامش
( 1 ) ابن هشام ، سيرة ، ص 1013 . ابن اسحاق ، طلحه را نام مىبرد كه از ديگر منابع تأييد نگرديده است . اين مسأله را اشتباها بيان كردهاند چرا كه طلحه و زبير در تمامى منابع عموما با هم مشتركا در مكه عليه على عليه السّلام شورش كرده بودند .
* اين روايت را طبرى هم بدين صورت نقل كرده است : حدثنا ابن حميد ، قال : حدثنا جرير ، عن مغيره ، عن زياد بن كليب ، قال أتى عمر بن الخطاب منزل على عليه السّلام و فيه طلحه و الزبير و رجال من المهاجرين ، فقال :
« و الله لاحرقن عليكم او لتخرجن الى البيعة . . . » طبرى چاپ بيروت ، ج 4 ، ص 21 ( عمر بن خطاب به خانه على عليه السّلام رفت كه طلحه و زبير و كسانى از مهاجران آنجا بودند و گفت : « اگر براى بيعت نياييد خانه را آتش مىزنم . » ( طبرى ترجمه ابو القاسم پاينده ، ج 4 ، 1328 ) م
( 2 ) مفيد ، الجمل و النصرة لسيد العترة فى حرب البصره ، به اهتمام على مير شريفى ، ( قم ، 1413 / 1993 ) ص 91 ؛ ماوردى ، الاحكام السلطانيه ، به اهتمام انگر ، بن 1853 ، ص 6 - 7 ؛ ابن الى الحديد ، شرح ، ج 6 ، ص 18 .
مطابق نقل مفيد ابو على جبائى معتزلى نقل مىكند كه سالم يكى از پنج نفرى مىباشد كه بيعت اول آنها با أبو بكر براى ساير جامعه الزامى بود . ابن ابى الحديد اعتقاد راسخ دارد كه سالم بعد از عمر و ابو عبيده ،