اين تفسير را نديده است . ظاهر سخن نجاشى مىرساند كه او خود نيز آن را نديده و مقدار حجم آن را از زبان ديگران نقل كرده است .
محقق تهرانى مىگويد : « سيد شرف الدين در كتاب تأويل الآيات الظاهره از او نقل كرده است و او شرف الدين شاگرد محقق كركى ( م 940 ) است ؛ بنابراين بهنظر مىرسد اين كتاب تا آن زمان باقى بوده است ، امّا پس از آن ، كسى از سرنوشت آن آگاه نيست » . سيد شرف الدين - بعد از اينكه از گروهى از اصحاب ما نقل كرده كه كتابى به پايهء اين كتاب تأليف نشده است - مىگويد : « من همهء اين كتاب را نديده و از آن آگاهى نيافتهام ؛ تنها نيمى از آن را - از آيهء
« وَ إِنْ كادُوا لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ لِتَفْتَرِيَ عَلَيْنا غَيْرَهُ . . . »
« 1 » تا آخر قرآن - ديدهام » . « 2 » على بن طاووس در رسالهء محاسبة النفس از او نقل كرده است و چنان كه در كتاب اليقين آورده ، كتاب مورد بحث - از نظر او - كامل بوده و مىگويد : آن كتاب ، ده جزء در دو جلد بزرگ است . ابن طاووس مىگويد : « احاديث آن را از طريق بزرگان اهل سنت روايت كرده است تا حجت را تمام كند » . محقق تهرانى مىگويد : « ابن طاووس در اليقين رواياتى را از هردو مجلد آن ياد كرده است » . « 3 »
ولى اين نكته بر محدث نورى مشتبه شده است . او با وساطت شيخ شرف الدين نجفى ، در كتاب تأويل الآيات الباهره رواياتى را كه به نظر دلالت بر تحريف دارد ، به گمان اينكه جزو تفسير ماهيار است ، نقل كرده است . « 4 » و اين خلط شگفتآورى است ، چون كسى كه از تفسير ماهيار نقل كرده سيد شرف الدين استرآبادى در كتاب تأويل الآيات الظاهره است ؛ در حالىكه كتاب تأويل الآيات الباهره ، ترجمهء فارسى كتاب شرف الدين است كه نگارش آن - چنان كه در پايان كتاب تصريح شده است - « 5 » توسط شيخ محمد تقى معروف به آقا نجفى اصفهانى ( م 1332 ) - كه از
هامش
( 1 ) . اسراء 17 : 73 .
( 2 ) . تأويل الآيات الظاهره ، ج 1 ، ص 284 . اين كتاب اخيرا در دو جلد به شكل زيبا چاپ شده است .
( 3 ) . الذريعه ، ج 3 ، ص 304 - 303 ، شمارهء 1129 و ج 19 ، ص 30 - 29 .
( 4 ) . فصل الخطاب ، ص 237 و 238 ، شماره 14 ، از دليل يازدهم و جاهاى ديگر . قبل از او ، نويسندهء « أمل الأمل » مرتكب اين اشتباه شده و صاحب رياض او را تخطئه كرده است . ر . ك : الذريعه ، ج 3 ، ص 305 .
( 5 ) . مىگويد : « از ترجمه اين كتاب در شب جمعه 13 جمادى الاول سال 1297 ه فارغ شدم » .