انّ با نون ثقيله ادا گردد . البته حق با اوست زيرا در اين صورت هيچوجه صحيحى نخواهد داشت ؛ امّا طبق قرائت تخفيف نون كه همان قرائت حفص و جمهور مسلمانان است - چنانكه خواهيم گفت - جايى براى اين اشكال نخواهد ماند .
اينك پارهاى از توجيهات را كه از طرف درخشانترين چهرهء ادب و بيان پيرامون اين آيات چهارگانه بيان شده است از نظر مىگذرانيم :
1 . سوره طه آيه 63 ؛ خداوند مىفرمايد :
« إِنْ هذانِ لَساحِرانِ » .
حفص ، به تخفيف إن مكسور قرائت كرده كه قرائت مشهور جمهور مسلمين است و از نظر ما قرائتى صحيح است . بنابراين « إن » مخففه از ثقيله است و عمل نصب ندارد ، و وجود لام بر سر خبر خود دليل است بر اينكه إن مخفّفه است . ابن هشام مىگويد : « هرگاه إن را مكسوره و مخففه يافتى و بعد از آن لام مفتوحه را ديدى ، بدان كه اصل آن إنّ ( مشدّد ) بوده است ؛ مثل آيهء شريفهء
« وَ إِنْ كانَتْ لَكَبِيرَةً »
« 1 » و قول شاعر :
شلّت يمينك ان قتلت لمسلما * حلّت عليك عقوبة المتعمّد » « 2 »
زمخشرى نيز مىگويد : « إن ، اگر همراه لام فارقه « 3 » باشد مخففه است » .
ابن هشام مىگويد : « اين لام نزد سيبويه و بسيارى ديگر ، همان لام ابتداء ( مزحلقه : پس رانده شده ) است كه مفيد تأكيد است . دخول اين لام پس از ان مخفّفه لازم است ؛ همانگونه كه پس از انّ مثقلّه جايز است » . بنابراين ، آيه هيچ اشكالى ندارد ؛ امّا قرائت با تشديد إنّ با الف ( هذان ) قرائت باقى قرّاء غير از ابو عمرو است . استدلال آنان اين است كه در مصحف امام با الف نگاشته شده و تبعيت از آن لازم است ؛ اما مثقلّه بودن إنّ با رفع اسم إنّ اشكالآفرين است . اينان در پاسخ مىگويند : « رفع اسم إنّ مثقلّه ، در گويش گروهى از اعراب يعنى بنو حارث بن كعب و همسايگان ايشان رايج است » « 4 » و قرآن گاه در استعمالات خود ، لغات قبايل غيرمشهور را به كار گرفته است .
هامش
( 1 ) . بقره 2 : 143 .
( 2 ) . بشكند دست تو كه مسلمانى را به قتل رساندى ، بر تو عقوبت قتل عمدى روى آورده است . ( مترجم ) .
( 3 ) . بدين علت بدان فارقه گويند كه ميان « ان » مخفّفه و « ان » نافيه فرق مىگذارد . و آن دو را از هم جدا مىسازد .
( 4 ) . فراء ، معانى القرآن ، ج 2 ، ص 184 . ابن طاووس ، سعد السعود ، ص 265 .