سنگسار مىنموديم . قسم به آنكه جانم در دست اوست اگر مردم نمىگفتند عمر به كتاب خدا چيزى افزوده است اين آيه را در آن مىنگاشتم : الشيخ و الشيخة إذا زنيا فارجموهما ألبتة ؛ مرد زندار و زن شوهردارى را كه مرتكب زنا شدند حتما سنگسار كنيد . ما اين آيه را سابقا تلاوت مىكرديم .
مالك مىگويد : يحيى بن سعيد از سعيد بن مسيب چنين نقل كرده است : قبل از آن كه ماه ذيحجه تمام شود عمر به قتل رسيد . از مالك شنيدم كه مىگفت مقصود از شيخ و شيخه ، مرد زندار و زن شوهردار است » . « 1 »
جالب اين است كه در نخستين مرحله از جمع قرآن [ كه در زمان ابو بكر صورت گرفت ] عمر آيهء رجم را ذكر كرد اما كسى از او قبول نكرد ؛ زيد بن ثابت از او دو شاهد خواست تا شهادت دهند جملهء مذكور ، آيهاى از قرآن است اما عمر نتوانست دو شاهد بياورد ؛ « 2 » با اين حال بر ادعاى خود اصرار داشت و گاه و بيگاه آن را اعلام مىكرد ؛ تا آنكه آن را در آخر حيات خود به صراحت بيان نمود . حكم سنگسار مخصوص مرد زندار و زن شوهردار است چه پير باشند و چه جوان ؛ از اين رو مالك اين دو لفظ را به ثيّب معنا كرد و شايد لفظ شيخ و شيخه بر ابن خطّاب مشتبه شده است .
به احتمال قوى عمر حكم سنگسار را از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله شنيده و گمان كرده بود كه آيهء قرآن است ؛ همانگونه كه حديث مأثور « الولد للفراش و للعاهر الحجر » را نيز آيهء قرآن پنداشته بود . او خطاب به ابىّ بن كعب گفت : آيا از جمله آيات قرآن اين آيه را « إنّ انتفائكم من آبائكم كفر بكم » تلاوت نمىكرديم ؟ ابىّ پاسخ داد : آرى . آنگاه افزود : آيا تلاوت نمىكرديم : « الولد للفراش و للعاهر الحجر » كه اينك در قرآن يافت نمىگردد ؟
ابىّ پاسخ داد : آرى . « 3 » عمر از سجع و همخوانى اين عبارتها پنداشته در شمار آيات قرآن است ؛ در حالىكه اين جملات از سخنان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مىباشد . در بيان فصاحت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله گفته شده كه او ، فصيحترين كسى است كه به زبان عربى سخن مىگويد ؛ بنابراين ، اين اشتباه ، بهويژه از كسى چون عمر ، شگفتآور نيست . قبلا
هامش
( 1 ) . سيوطى ، تنوير الحوالك ، ج 3 ، ص 43 - 42 . ر . ك : ابن حجر ، فتح البارى ، ج 12 ، ص 127 .
( 2 ) . الاتقان ، ج 1 ، ص 168 .
( 3 ) . سيوطى ، الدر المنثور ، ج 1 ، ص 106 .