اين است معناى آيه مورد بحث كه خداوند مىفرمايد : « لا اكْراهَ فى الدّينِ قَدّ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَىّ » ، يعنى « در دين اجبارى نيست زيرا راه هدايت از هلاكت جدا و روشن شده است . »
اين همان حقيقت ثابت و مسلمى است كه در قرآن در طى آيات فراوان به صراحت آمده است :
1 . « وَلَوْ شَاءَ اللّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّهءً وَاحِدَهءً وَلكِن لِيَبْلُوَكُمْ فِى مَا آتَاكُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ إِلَى اللّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ » . ( 5 / 48 )
2 . « قُلْ فَلِلّهِ الْحُجَّهءُ الْبَالِغَهءُ فَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ » . ( 6 / 149 )
3 . « وَقَالَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا عَبَدْنَا مِن دُونِهِ مِن شَىْءٍ نَحْنُ وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِن دُونِهِ مِن شَىءٍ كَذلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ » . ( 16 / 35 )
1 . « و اگر خدا مىخواست ، همهء شما را امت واحدى قرار مىداد ولى خدا مىخواهد شما را در آنچه به شما يخشيده ، بيازمايد ، پس در نيكىها بر يكديگر سبقت بجوييد . بازگشت همهء شما به سوى خداست ، پس از آنچه در آن اختلاف مىكرديد ، به شما خبر خواهد داد . »
2 . « بگو ! دليلى قاطع براى خداست ( دليلى كه براى هيچ كس بهانهاى باقى نمىگذارد ) و اگر او بخواهد ، همهء شما را ( به اجبار ) هدايت مىكند . »
3 . « مشركان گفتند : اگر خدا خواست ، غير او را پرستش نمىكرديم ، نه ما و نه پدران ما و بدون فرمان او چيزى را حرام نمىشمرديم ، كسانى كه پيش از ايشان بودند نيز ( در برابر دعوت پيامبران ) همين روش را اتخاذ كرده بودند ولى آيا پيامبران وظيفهاى جز ابلاغ آشكار دارند ؟ ! »
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 530
مساهمون: السيد الخوئي
ص٥٣٠