مؤلف
اما به نظر ما اين آيه مانند آيات گذشته از نسخ ، سالم و مصون و حكم آن ثابت و پابرجاست زيرا اگر نسخى در اين آيه واقع شود ، حتماً با اين آيه خواهد بود كه خداوند مىفرمايد :
« فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ » . ( 9 / 5 )
« مشركين را در هر كجا يافتيد ، به قتلشان برسانيد »
ولى اين آيه نمىتواند ناسخ آيه مورد بحث باشد ، زيرا آيه اول يك حكم « خاص » و مشخصى را بيان مىكند ، جنگ در مسجد الحرام ، حرام است ولى آيه دوم كليت و « عموميت » دارد و مىگويد ، در هر كجا كه مشركين را يافتيد ، آنان را بكشيد . بديهى است كه حكم « عام » نه تنها مىتواند حكم « خاص » را نسخ كند بلكه حكم خاص ، مفسّر و بيان كنندهء حكم عام مىباشد و نسبت به آن استثنا و تبصره تلقى مىشود .
بنابراين ، معناى مجموع اين دو آيه چنين خواهد بود : با مشركين در همه جا بجنگيد و آنها را در هر كجا يافتيد ، بكشيد جز در « مسجدالحرام » كه عظمت و احترام آن جا بايد رعايت شود مگر اينكه آنان در مسجد الحرام با شما بجنگند ، در اين صورت جايز خواهد بود كه شما نيز در همانجا با آنان بجنگيد .
با اين توضيح كه در معناى دو آيه گفته شد ، در ميان آنها نسخى امكانپذير و متصور نيست و منافاتى در ميان مفهوم آن دو وجود ندارد تا يكى ناسخ ديگرى باشد .
گاهى ممكن است در نسخ آيه ، به آن روايتى استناد كنند كه مىگويد رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) به قتل « ابن خطل » فرمان داد در حالتى كه وى به پردهء كعبه آويخته بود ولى اين روايت هم نمىتواند نسخ در آى شريفه را اثبات كند زيرا :
اولًا : اين روايت خبر واحدى بيش نيست كه نمىتواند ناسخ آيه قرآن گردد .
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 518
مساهمون: السيد الخوئي
ص٥١٨