ملاحظه مىكنيد كه نباتات چگونه به رشد و نمو ، رهبرى شده و به سوى اين كمال ره مىسپارند و در اين مسير به سمتى حركت مىكنند كه مانعى در آن وجود ندارد و باز حيوانات از هدايت تكوينى برخوردار گرديده و طبعاً موجوداتى را كه مزاحم و موذى آنها است ، از موجودات غير موذى و غير مزاحم تميز و تشخيص مىدهند ، مثلًا موش از گربه فرار مىكند ولى از گوسفند فرار نمىكند و مورچگان و زنبوران عسل تكويناً به تشكيل اجتماع ، حكومت ، خانهسازى و آماده ساختن وسائل زندگى ، هدايت شدهاند و در اثر همين هدايت تكوينى است كه اطفال در اولين روزهاى تولد به پستان مادر راه يافته ، به تغذيه و شير خوردن رهبرى شدهاند .
در اين آيه شريفه كه خداوند از زبان موسى ( عليه السلام ) نقل مىكند ، به همان مرحله از هدايت « تكوينى » اشاره شده است :
« قَالَ رَبُّنَا الَّذِى أَعْطَى كُلَّ شَىْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى » . ( سورهء طه / 50 )
« گفت [ موسى ] پروردگار ما همان كسى است كه به هر موجودى ، هستى بخشيده سپس آن را هدايت نمود . »
و اما هدايت عمومى تشريعى : همان هدايتى است كه خداوند تمام افراد بشر را به وسيلهء ارسال پيامبران و فرستادن كتابهاى آسمانى هدايتشان نموده و به تمام انسانها اتمام حجت فرموده است كه به آنها عقل و نيروى تشخيص حق و باطل داده ، سپس پيامبرانى فرستاده است تا آيات خدا را براى آنان بخوانند و قوانين احكام الهى را در ميان آنان اجرا كنند و رسالت آنان را به معجزاتى مقرون ساخته و با براهينى توأم گردانيده است تا دليل صدق گفتار و مؤيد ادعاى آنان گردد . عدهاى از هدايت عمومى بهرهبردارى نموده و عدهء ديگر راه ضلالت را پيش گرفتهاند و همان هدايت تشريعى را ، آيهء ذيل بيان مىكند :
« إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً » . ( سورهء انسان / 3 )
« ما راه را به او نشان داديم ، خواه شاكر باشد يا ناسپاس . »
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 834
مساهمون: السيد الخوئي
ص٨٣٤