اختيار خود او است ولى برگشت آن نيز به خداوند متعال است ، زيرا همان خدا است كه او را به راه راست ، هدايت و به طريق مستقيم رهبرى فرموده ، درك و استعداد كسب مقام و كمال و به دست آوردن امتيازات را به او داده است .
و به اين حقيقت نيز با جملهء « رب العالمين » اشاره شده است .
3 - هيچيك از اعمال نيكى كه از خدا صادر مىشود ، براى خود او نيست زيرا او كامل مطلق است و تكامل نسبت به وى مفهومى ندارد ، پس هر فعل و عملى كه خدا انجام مىدهد ، احسان محض و انعام خالصى است كه نفعش تنها عايد مخلوقات خواهد بود .
و اما افعال نيكى كه از ديگران صادر مىشود ، گرچه گاهى سود اين اعمال به ديگران هم مىرسد ولى با اين حال ، سود آنها در مرحلهء اول براى خود شخص است كه عمل را انجام مىدهد زيرا او كمال خويش را در گروى اين اعمال ، درك و احساس مىكند و به همين انگيزه است كه آن را انجام مىدهد . قرآن مجيد در اين باره مى فرمايد :
« إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَنتُمْ لأَنفُسِكُمْ » . ( سورهء اسراء / 7 )
« اگر نيكى كنيد ، به خودتان نيكى كردهايد . »
پس احسان محض و نيكى خالص كه سودش فقط براى ديگران باشد ، فعل پروردگار است و بس ، بنابراين تنها او است كه سزاوار حمد و سپاس است نه غير او و به اين مطلب نيز با جملهء « الرحمن الرحيم » اشاره گرديده است .
در اين جا اين نكته را نيز اضافه مىكنيم كه حمد و ثنا در برابر افعال و كارهاى نيك ، گاهى بر اين اساس است كه شخص حامد و ثناگو عظمت و ارزش افعال نيك احسان كننده و يا صفات عالى و قابل ستايش او را درك نموده است بدون اينكه توجهى به بذل و بخشش و نظرى به احسان او و يا ترسى از وى داشته باشد ، همان درك و شناخت ، او را به حمد و سپاس برمىانگيزد .
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 778
مساهمون: السيد الخوئي
ص٧٧٨