ثانياً : اگر دلالت اين روايت صحيح باشد ، با روايات صحيح ديگرى كه دلالت مىكنند بر اينكه سورهء حمد با « بسم الله » هفت آيه است نه بدون آن ، معارض و مخالف است و ما قسمتى از اين روايات را قبلًا آورديم .
ثالثاً : اين روايت دلالت ندارد كه اين تقسيمبندى به حسب الفاظ سورهء حمد بوده است بلكه ظاهر اين است كه اين تقسيمبندى به حسب معنى بوده است و منظور اين است كه قسمتى از اجزاى نماز به حسب معنى و مدلول ، راجع به پروردگار و قسمت ديگرى نيز راجع به بندگان است . بنابراين ، لازم نيست كه سوره را از نظر الفاظ در ميان خالق و مخلوق به دو قسمت مساوى تقسيم كنيم .
رابعاً : اگر فرض كنيم كه اين تقسيمبندى به حسب الفاظ است نه به حسب معانى ، از كجا معلوم كه به حسب آيات باشد . شايد تنها به حساب كلمات سورهء حمد به دو قسمت مساوى تقسيم شود گرچه از نظر آيات مساوى نباشد زيرا كلمات آياتى كه قبل از جملهء « ايّاكَ نَعْبُدُ و . . . » آمده و همچنين كلمات آياتى كه بعد از اين جمله آمده است ، با حساب نمودن « بسم الله » و حذف مكرراتش ، مساوى و هر قسمت ده كلمه باشد بدون اينكه آيات آن مساوى باشد .
3 . مىگويند : از دلائل عدم جزء بودن « بسم الله » روايتى است كه ابوهريره نقل نموده و آن اينكه : سورهء كوثر سه آيه
« 1 » و سورهء ملك سى آيه است « 2 » و اگر بسم الله جزء سوره بود ، آيات اين دو سوره بيش از اين بود كه ابوهريره گفته است .
پاسخ : اين روايت كه ابوهريره دربارهء سورهء كوثر نقل نموده است بر فرض صحيح بودن ، با روايتى كه انس نقل كرده و ما آن را قبلًا ذكر نموديم ، معارض است . « 3 »
هامش
( 1 ) . من چنين روايتى در كتب حديث به دست نياوردم
( 2 ) . مستدرك حاكم 1 / 565 ، صحيح ترمذى 11 / 30 ، كنز العمال 1 / 525 - 516
( 3 ) . در همين بخش كتاب تحت عنوان احاديث اهل سنت حديث اول .