ابن مسكان مىگويد : به امام صادق ( عليه السلام ) عرضه داشتم : همه چيز در پيش خدا ضبط و در كتابى مرقوم است ؟ فرمود : آرى . گفتم : بعد از همهء اينها چه امر و پديدهء ديگرى مىتواند به وقوع بپيوندد ؟ فرمود : آنچه كه خداى بزرگ بخواهد . « 1 »
2 - باز در همان تفسير از عبد الله بن مسكان از امام باقر ( عليه السلام ) ، امام صادق ( عليه السلام ) و امام كاظم ( عليه السلام ) در آيهء شريفه « فيها يُفْرَقُ كُلُّ امْر حكيمٍ » چنين آمده است كه خداوند تمام امور و پديدهها و تمام آنچه را كه در طول يك سال واقع خواهد شد ، در شب قدر همان سال ، تقدير و تثبيت مىكند ولى با اين حال ، مشيت ، بدا و تغييرات همهء آن ها در دست قدرت و اختيار او است ؛ از عمرها و روزىها ، از امراض و مصائب از پديدهها و حوادث آنچه را كه مىخواهد مقدم مىدارد و آنچه را كه بخواهد مؤخر مىسازد و هرطور مصلحت و حكمت خداوندى تقاضا كند ، تغييراتى در آنها به وجود مىآورد ، آن جا كه بخواهد ، مىافزايد و آن جا كه بخواهد ، مىكاهد ، . . . » . « 2 »
3 - در كتاب « احتجاج » از اميرمؤمنان ( عليه السلام ) چنين آمده است كه اگر در قرآن يك آيه وجود نداشت ، من به شما
از آنچه تا به حال واقع شده و آنچه تا روز باز پسين به وقوع خواهد پيوست ، خبر مىدادم و آن آيه اين است « يمحوا الله ما يشاء و يثبتُ » خداوند آنچه را كه بخواهد محو مىكند و آنچه را كه بخواهد به جاى آن ثبت مىنمايد يعنى همه گونه تغييرات در جهان خلقت و آفرينش در اختيار خدا و به مشيت و ارادهء او است . « 3 »
صدوق ( عليه الرحمهء ) نيز مشابه همين روايت را به واسطهء اصبغ از اميرمؤمنان ( عليه السلام ) در كتاب « امالى » و « توحيد » آورده است .
هامش
( 1 ) . نقل از بحار الانوار : باب بدا و نسخ 2 / 133 ، چاپ كمپانى
( 2 ) . همان مصدر صاد ، 134 .
( 3 ) . احتجاج طبرسى ، 137 ، چاپ چاپخانهء مرتضوى نجف .