ولى نوع دوم به آن ارتباطى ندارد ، چنان كه در همان روايت قبلى حضرت رضا ( عليه السلام ) به سليمان مروزى چنين مىفرمايد :
كه على ( عليه السلام ) مىگفت : علم خدا بر دو گونه است ، يك نوع آن همان است كه به فرشتگان و پيامبرانش اطلاع داده است و در اينگونه علوم و تقديرات تغيير و بدائى حاصل نمىگردد ، زيرا خداوند خود ، پيامبران و فرشتگان را با تغيير دادن آنچه را كه يادشان داده است ، در اجتماع دروغگو معرفى نمىكند و نوع دوم آن همان علوم و تقديرات است كه خداوند در پيش خود مكنون و مستور ساخته و از اسرار نامكشوف او مىباشد و كسى را بر آن مطلع و آگاه نساخته است .
در اينگونه علوم و تقديرات است كه بدا جريان دارد . خداوند آنچه را كه بخواهد مقدم مىدارد و آنچه را كه بخواهد تأخير مىاندازد و هرطور كه بخواهد آن را تغيير مىدهد و يا تحكيم و تثبيت مىكند . « 1 »
عياشى از فضيل نقل مىكند كه از امام باقر ( عليه السلام ) شنيدم ، مىفرمود : وقوع پارهاى از امور و تقديرات خداوند حتمى و غير قابل تغيير مىباشد و اينگونه تقديرات به ناچار واقع خواهد شد و بدائى در آنها رخ نخواهد داد ، ولى پارهاى از آنها در نزد خدا مكتوم و مستور است كه كسى را از وقوع آنها مطلع و آگاه نساخته است و اينگونه امور قابل تأخير و تقديم است كه خدا آنچه را كه بخواهد مقدم مىدارد و به ارادهء خود آن را محو يا اثبات مىنمايد ولى توجه داشته باشيد ، آنچه را كه از اين علوم و تقديرات به پيامبرانش اطلاع داده است حتماً واقع خواهد گرديد چون خداوند پيامبران و فرشتگان خويش را تكذيب نمىكند . « 2 »
هامش
( 1 ) . نقل از بحارالانوار : باب بدا و نسخ 4 / 133 چاپ كمپانى
( 2 ) . عيون الاخبار الرضا : باب 13 ، وافى : باب بدا 1 / 113 ، مرحوم كلينى ( رحمه الله عليه ) هم اين روايت را به واسطهء فضل ابن يسار از ابى جعفر ( عليه السلام ) آورده است .