گفتيم ، احكام و دستورات اسلام يك جا و دفعتاً تشريع نشده بلكه به تدريج و با مرور زمان پيش رفته و در مدت تقريباً بيست و سه سال تكميل گرديده است . جهات هم در اوائل بعثت واجب نبود و به جاى آن تحمل ، بردبارى و مدارا با مشركين معمول بود و بعداً جهاد واجب گرديد .
ولى بايد توجه داشت كه اين موضوع كوچكترين ارتباطى با مسئلهء نسخ ندارد و از آن باب و مقوله نمىتواند باشد ، بلكه از اين باب است كه حكمى نبوده است و بعداً تشريع شده است و نخست حكم جهاد نازل نشده بود ، مانند همهء احكام ديگر اسلام كه به تدريج نازل شده است ، آيه و حكم جهاد بعداً نازل شد و قبل از نزول حكم جهاد ، رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) با صبر ، تحمل ، استقامت و حوصله مشغول تبليغ و رساندن اسلام به گوش كفار و مشركين بود و با آنان نمىجنگيد و به از نزول آيهء جهاد ، جنگ نيز به برنامه آن بزرگوار اضافه شد .
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 622
مساهمون: السيد الخوئي
ص٦٢٢