گندم ، خرما و كشمش از ميوههاى ديگرى كه در اين آيه آمده نسخ شده است زيرا اكثر و بلكه تمام اصحاب پيامبر ( صلى الله عليه و آله و سلم ) و تابعانشان بر آنند كه در تمام روئيدنىها زكات واجب نيست . آرى ، تنها « ابوحنيفه » و « زفر » معتقدند كه در تمام روئيدنىها به جز « هيزم » و « نى » و « علوفه » بايد زكات پرداخته شود . « 1 »
2 - مىگويند : اين آيه با روايات و گفتار رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) نسخ گرديده و زكات از آن حالت كلى خود به يك دهم و يك بيستم اختصاص يافته است ، سدى و انس بن مالك در نسخ آيه شريفه اين نظريه را انتخاب نمودهاند و گاهى مىگويند : ابن عباس و محمد بن حنيفه نيز بر اين عقيده بودند . « 2 »
3 . طرفداران نسخ گاهى هم مىگويند : اين آيه اصلًا مربوط به زكات نمىباشد و منظور از « حق و نصيبى » كه در اين آيه آمده است ، زكات نيست ، بلكه يك نصيب و حق مستقلى است كه پرداختن آن با آيه واجب شده بود ، سپس با اين آيه زكات نسخ گرديد .
نظر ما :
ولى به نظر ما اين آيه با هيچيك از اين عوامل سه گانه كه طرفداران نسخ مىگويند ، نسخ نگرديده و اساساً عقيده به نسخ در آيه باطل و بىاساس است و دلائل زير گفتار ما را تأييد مىكند :
1 . روايات فراوانى از ائمه اهل بيت ( عليهم السلام ) به دست ما رسيده كه « حق و نصيب » را كه در اين آيه آمده است ، به يك حق ديگرى غير از زكات تفسير كردهاند چنان كه « كلينى » با اسناد خود نقل مىكند كه معاويهء بن حجاج مىگفت از امام صادق ( عليه السلام )
هامش
( 1 ) . احكام القرآن ، جصاص 3 / 9
( 2 ) . الناسخ و المنسوخ ، نحاس 140 .