پاسخ :
اين آيه به مشركين ارتباط ندارد بلكه دربارهء منافقينى نازل شده است كه پس از تظاهر به اسلام ، دوباره از اسلام رو گردانيدند و به كفر گرائيدند . قرائن موجود حتى سياق و جريان خود آيهء شريفه ما را به اين معنى دلالت مىكند ، زيرا آيات قبلى كه اين آيه در دنبالهء آنها آمده است ، مربوط به منافقين است و دربارهء آنها و چگونگى ارتباط و رفتار مسلمانان با آنها سخن مىگويد تا به آن جا مىرسد كه مىفرمايد :
« فَمَا لَكُمْ فِى الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ وَاللّهُ أَرْكَسَهُم بِمَا كَسَبُوا أَتُرِيدُونَ أَن تَهْدُوا مَنْ أَضَلَّ اللّهُ وَمَن يُضْلِلِ اللّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا * وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَمَا كَفَرُوا فَتَكُونُونَ سَوَاءً فَلَا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ أَوْلِيَاءَ حَتَّى يُهاجِرُوا فِى سَبِيلِ اللّهِ فَإِن تَوَلَّوا فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُم وَلَا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ وَلِيّاً وَلَا نَصِيراً * إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ . . . » . ( 4 / 90 - 88 )
با در نظر گرفتن سياق اين آيات ، معلوم مىشود كه آيهء مورد بحث و حكم آن دربارهء منافقينى وارد شده است كه قبلًا كافر بودند ، سپس اسلام را به ظاهر پذيرفتهاند ، ولى بازهم به كفرشان بازگشتهاند ، اينگونه افراد كه به اصطلاح فقهى « مرتد » ناميده مىشوند ، از نظر اين آيه بايد كشته شوند مگر در دو مورد :
1 - پيوستن آنها به كسانى كه ميان آنان و مسلمانان پيمان عدم تعرض منعقد باشد و آنان نيز به اين مرتدين از طرف مسلمانان امان و مصونيت دهند ، در اين صورت همان مرتدين به احترام امانى كه همپيمانهاى مسلمانان به آنان دادهاند ، از قتل و كشته شدن مصون مىمانند .
اين است آنچه از اين آيه استفاده مىشود و اكنون هم حكم به همين منوال ادامه دارد و نسخ نگرديده و تغييرى در آن پيدا نشده است ، زيرا همانطور كه اين آيه
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 579
مساهمون: السيد الخوئي
ص٥٧٩