و ترديد نيست زيرا با دلائل قطعى ثابت گرديده است كه جانشينان پيامبر ( صلى الله عليه و آله و سلم ) به مانند او از هر جهت نماينده وى مىباشند و كلمات علماى اماميه و رواياتى كه به طريق اهل بيت وارد گرديده متفقاً اين معنى را ثابت نموده است .
3 - گاهى در اثر اينكه شخصى ايجاد آزادى در فردى نموده است ، يك نوع پيمان و ارتباط خاصى در ميان آن دو به وجود مىآيد كه اين پيمان هم سبب ارث خواهد بود .
مثلًا : اگر كسى بردهء خويش را آزاد نمود ، عقد و پيمانى در ميانشان به وجود مىايد و اين نوع عقد را « ولاء عتق يا پيمان آزادى » مىنامند و آزاد كننده از برد آزاد شده خويش ارث مىبرد و در ميان علماى شيعه در اين مسئله اختلافى نيست و گروهى از علماى اهل سنت نيز به اين پيمان و سبب ارث بودن آن معتقدند .
4 - گاهى نيز ارث به وسيلهء پيمان و عقد ضمان محقق مىگردد و آن اينكه دو نفر پيمان مىبندند كه در زيانها و جريمهها به همديگر كمك اقتصادى كنند و جريمه يكديگر را به عهده بگيرند ، اين نوع پيمان هم كه « ضمان جريره » و يا « پيمان شركت در جريمه » ناميده مىشود ، به عقيدهء تمام علما و دانشمندان شيعه موجب ارث مىگردد و دو طرف « ضمان » از يكديگر ارث مىبرند و از علماى اهل سنت نيز ابو حنيفه و ياران وى در موضوع ارث به اينگونه پيمان و ضمان معتقدند .
خلاصه اينكه : ادعاى نسخ در آيه مورد بحث منوط بر دو مطلب است :
ى كى اينكه : قسمت آخر آيه از نظر معنى مستقل و جدا از قسمت او آن نباشد ، زيرا در اين صورت منظور از كلمهء « نصيب » يارى و خيرخواهى خواهد بود كه اين معنى قابل نسخ نيست ، چنان كه قبلًا توضيح داديم .
دوم اينكه : منظور از « عقد يمين » در همين قسمت از آيهء شريفه تنها « ضمان جريره » ، يعنى همان پيمان شركت در جريمه باشد ، به شرط اينكه اينگونه پيمان را فعلًا سبب ارث ندانيم و يا اينكه منظور از آن ، پيمان برادرى و پيمانهاى ديگر
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 571
مساهمون: السيد الخوئي
ص٥٧١