بلغاء و فصحاى هر زمان در كتب و محاورات خود تدوين و تحرير و بيان و تسطير نموده اند همين است كه حضرت امير المؤمنين على ( ع ) در اين دو سه كلمات بيان و عيان گردانيد و چون شخصى ديگر اين سخن جاحظ بعرض ابو على الجبائى رسانيد كه جاحظ تصديق چنين نمود ، جبائى گفت :
بخداى جاحظ قسم است ، كه جاحظ در اين كلام صادق است ، زيرا كه بر كلام آن امام الانس و الجان نه زياده محتمل است و نه نقصان .
روايت است كه على بن محمد عليهما السّلام كتابت باهل اهواز و شيراز در باب نفى جبر و تفويض تحرير نمود و اين است آنچه آن حضرت فرمود كه :
مروى و منقول است ، از حضرت امير المؤمنين على ( ع ) كه شخصى از آن ولى ايزد متعال سؤال نمود كه يا قدوه ء انام آيا اين سفر نصرت اثر شما به جانب شام و مراجعت از آن محل و مقام بقضاء و قدر حضرت ايزد علام بود ، يا به غير قضا و تقدير روى نمود ؟
حضرت امير المؤمنين ( ع ) فرمود كه نعم ، يا شيخ ما هيچ پشته بالا نرفتيم و در هيچ زمين مسطح منزل و مأوى نگرفتم و هيچ وادى نزول ننموديم و لقمه طعام و شربت آب در هيچ مقام ننوشيديم ، الا آنكه بقضاء خداى اكبر و به قدر حضرت ايزد داور بود .
چون آن سائل مضطر اين كلام از آن امام الجن و البشر شنيد ، به غايت متعجب و متحير گرديد ، و گفت :
يا مولا ، اين مشقت و عناى ما محسوب در نزد حضرت واجب الوجود
الاحتجاج ( فارسي ) — صفحة 311
مساهمون: أحمد بن علي الطبرسي
ص٣١١