آنكه آثار و عواقب ناگوار شناخت پايان عمر بمراتب از آثار نابودى مال بزرگتر و دشوارتر است ؛ زيرا كمبود مال جبرانشدنى است و اين امر باعث آرامش نسبى شخص مىگردد . ولى كسى كه به پايانپذيرى عمر يقين و باور داشته باشد اگر چه عمرش طولانى شود ، هيچ اميدى ندارد .
نيز اگر شخص به طول عمر و بقاى خود اطمينان بيابد ، در درياى لذات و معاصى غرق مىگردد . او به اين اميد كه در پايان عمر توبه خواهد كرد همواره در رسيدن به شهوات مىكوشد . بىشك خداى جلّ و علا از اين عقيده خشنود نيست و آن را از بندگانش نمىپذيرد . اگر تو غلامى داشته باشى كه يك سال خشم و نارضايتى تو را باعث شود و يك روز يا يك ماه خشنودت سازد . آيا از او مىپذيرى ؟ بىترديد نمىپذيرى و تا وقتى كه در همه كار و همه وقت فرمان تو را نبرد و سفارشت را گوش فرا ندهد ، او را بندهاى صالح نمىشمارى .
اگر بگويى مگر نشده كه گاه شخصى تمام اوقاتش را در معصيت و گناه گذرانده آنگاه توبه نموده و توبه او پذيرفته شده است ؟ پاسخ مىدهيم : اين امر هنگامى است كه شهوات بر انسان چيره گردند و از مخالفت با آنها عاجز شود ، نه اينكه اساس كار را بر ارتكاب معصيت بگذارد ، [ تا آخر كار توبه كند . ] تنها در اين صورت خداوند از او مىگذرد و با بخشايش بر او تفضّل مىكند . امّا كسى كه با توجه و با قصد گناه كار مىكند تا در پايان كار توبه كند در واقع مىكوشد تا كسى را بفريبد كه فريفتنى نيست ، او مىخواهد لذت نقد را بگيرد و قول توبهء نسيه بدهد .
[ به قول معروف : وعدهء سر خرمن مىدهد . ] غالبا چنين اشخاصى در عمل به اين وعدهء خود توفيق چندانى نمىيابند ؛ زيرا دل كندن از لذت و رفاه و دشوارى توبه بويژه در دوران كهولت و ضعف بدن كارى بسيار دشوار [ و گاه ناشدنى ] است .
التوحيد ( شگفتيهاى آفرينش ) ( فارسى ) — صفحة 78
مساهمون: المفضل بن عمر الجعفي
ص٧٨