بىبصران از اين سوى به آن سوى مىروند و همه جاى آن سرا را به زير پا مىنهند ولى هيچ چيزى نمىبينند . نه سراى را مىبينند و نه آنچه را كه در آن مهيّاست . بلكه چه بسا [ به خاطر نابينايى ] گاه پاى يكى از آنان بلغزد و چيزى را كه به آن نيازمندند و در جاى مناسبش قرار داده شده و او از حكمت وجود آن آگاه نيست از ميان ببرد و او نيز به خشم و غضب آيد و سراى و صاحب آن را نكوهش كند .
حال اين گروه كه حكمت و تدبير را در كار آفرينش انكار مىكنند همين گونه است .
از آنجا كه انديشههاى اينان از درك اسباب و علل آفرينش اشيا ناكام ماند ، در اين جهان چنان سرگشته شدند كه اتقان ، استوارى ، حسن تدبير ، شكل دهى و هيأت آفرينى نيكوى آن را [ به دست يك حكيم و آفريننده ] در نيافتند چه بسا كسى از اين گروه به خاطر عدم آگاهى به سبب و حكمت آفرينش يك چيز ، به نكوهش و انكار و لغزش آن بپردازد . مانند كار گمراهانى چون « مانى » و اصحاب كافر او و ملحدان فاجر و فاسق و خارج از دين . كسانى كه با سخنان محال و دروغين ، خود را سرگرم كردند . [ و از اطاعت پروردگارشان سرباز زدند ] .
بنا بر اين ، بر كسى كه خداوند جلّ و علا ، نعمت شناخت و هدايت و بينش به او داده و موفقش نموده كه در كار آفرينش ژرف بينديشد و با برهان قاطع بر وجود صانع هستى ، لطف تدبير و حسن تعبير را دريابد ، لازم است كه پيوسته مولاى خود را به خاطر اين نعمت عظيم سپاس گويد و از او بخواهد كه در اين طريق ، ثابت قدم ماند و نعمتش فزونى يابد . خداوند جلّ و علا ، فرموده است : « گر سپاس گوييد ، نعمتتان را بيفزاييم و گر كفر ورزيديد بىشك عذابم سخت است . » ( ابراهيم ، آيه 7 )
التوحيد ( شگفتيهاى آفرينش ) ( فارسى ) — صفحة 45
مساهمون: المفضل بن عمر الجعفي
ص٤٥