داده شده و بيش از بيست هزار بيت است . » « 1 » 2 - شرح فارسى « مولى فاضل فخر الدين ما وراء النهرى » « 2 » 3 - مرحوم مجلسى - رضوان اللَّه عليه - هنگام روايت اين حديث بلند در « بحار الانوار » بسيارى از كلمات و عبارات آن را شرح كردهاند . « 3 » 4 - آقاى « كاظم مظفر » نيز كوشيدهاند كه كتاب را تحقيق كنند و با افزودن مقدمهاى مفيد و پاورقيهايى سودمند تا حدودى در كار خود موفق بودهاند « 4 » 5 - « اسماعيل بن حسين تبريزى » ، با تخلّص « تائب » و مشهور به « مسألهگو » ، تمام كتاب توحيد مفضّل را در دو هزار بيت به شعر در آورده است . « 5 » 6 - ترجمهء « علّامه محمد باقر مجلسى » ، صاحب « بحار الانوار » . اين ترجمه در عين پر فايده بودن آن و گذشته از آنكه مترجم جليل القدر ، در جاى جاى كتاب با عنوان « مترجم گويد » نكات سودمندى را ذكر كرده است و ليكن در بسيارى از جاهاى ديگر ، سخنان سودمندى از خود اضافه كردهاند و با سخنان امام - عليه السّلام - آميخته شده ؛ به عبارت ديگر : مىتوان ترجمهء مرحوم مجلسى را شرحى مختصر و « مزجى » دانست كه باز شناختن سخنان شارح و متن ، تنها با مقابله با اصل ممكن است . « 6 »
هامش
( 1 ) « الذريعة الى تصانيف الشيعة » ، ج 4 ، ص 482 .
( 2 ) همان مأخذ ، ج 4 ، ص 482 .
( 3 ) « بحار الانوار » ، ج 3 ، ص 57 و 152 .
( 4 ) « توحيد المفضل » ، مكتبة الداورى ، ج سوم ، با مقدمه و پاورقى آقاى كاظم مظفر .
( 5 ) « الذريعة الى تصانيف الشيعة » ، ج 4 ، ص 288 .
( 6 ) نگارنده ، نسخهء خطى اين ترجمه را نديده و قضاوتهاى او تنها بر اساس چند نسخهء چاپى پر غلط است ، چه بسا مرحوم مجلسى در نسخه اصلى همه جا سخن و توضيح خود را از اصل جدا كرده باشد . رضوان اللَّه عليه و اسكنه اللَّه فسيح جناته .