در « پاييز » هوا صاف مىشود . بيماريها مرتفع مىگردند . بدنها سالم مىشوند . شب به درازا مىكشد و مىتوان در اين فرصت كارهايى كرد . هوا معتدل مىشود . نيز مصالح و حكمتهاى ديگرى هست كه ذكر آنها سخن را به درازا مىكشاند .
[ شناخت زمانها و فصول از طريق حركت خورشيد ]
اينك در حركت خورشيد در برجهاى دوازدهگانه براى گردش سال و تدابير نهفته در آن بينديش . اين گشتن خورشيد باعث پديدار شدن فصول « زمستان ، تابستان ، بهار و پاييز » مىگردد . با اين گردش خورشيد ، غلات و ميوهها مىرسند [ و مصرف مىشوند ] و به پايان خود مىرسند و بايد از نو ، رشد و نمو كنند . نمىنگرى كه يك سال به قدر حركت و سير خورشيد از « حمل » تا « حمل » است ؟ و از هنگام آفرينش جهان هستى تاكنون همين سال و ماه و . . . وسيله سنجش زمان است و مردم با آن ، عمر و گذشت زمان ، وقت پرداخت و دريافت ديون و ديگر اجازات و معاملات و امور ديگر را تنظيم و حساب مىكنند و با حركت دورانى خورشيد سال كامل مىشود و محاسبهء زمان درست مىگردد .
بنگر كه چه تدبيرى در طلوع و شروق آن بر جهان نهفته است ؟ اگر مشرق و مطلع خورشيد در يك جا بود ، شعاع و منفعت آن به ديگر جهات نمىرسيد ؛ زيرا كوهها و ديوارهها باعث پوشش نور آن مىشدند . پس تقدير چنان گشت كه در آغاز روز از مشرق طلوع كند و بر هر چه از جانب مغرب با آن روبرو شود بتابد . آنگاه [ نور آن ] در گردش باشد و همهء جهات را بپوشاند و مغرب شود . و بر آنچه كه در آغاز روز نتابيده بتابد تا هيچ بخشى از زمين از نصيب و فايدهء نور خورشيد محروم