چهارم « كتاب الامثال » « 1 »
وى آن كتاب را با بيان امثال وارد در قرآن كريم آغاز كرده ، و امثال وارد در ديوانهاى اسلام « 5 » ( كتابهاى ششگانه حديث ) را به آن افزوده ، و همه آنها را با بيان امثال عاميانه به پايان رسانيده است ، و در كتاب « تحرير التحبير » بيان نموده « 2 » كه پس از استخراج امثال وارد در شعر مبتنى - كه آنها را صد و نود و سه نصف بيت و چهارصد بيت يافته - امثال وارد در شعر ابو تمّام را استخراج كرده ، و آنها را سيصد و نود بيت يافته است ، و ليكن وى آن تعداد امثالى كه در شعر ابو تمام يافته از شعر متنبّى بيرون آورده است .
پنجم : « صحاح المدائح « 3 » »
و آن عبارت از ديوان شعرى است كه با آن ، پيامبر ( ص ) و اهل بيت او را مدح گفته است ، همانطور كه خلفاى راشدين را در آن ديوان مدح نموده و در برخى از قصيدههاى آن به وصف قرآن كريم ، و بلاغت ، و حسن تركيب و اسلوب بديع آن پرداخته است ، اين كتاب مفقود است و از آن اطّلاعى نيافتم .
ششم : الكافلة فى تأويل تلك عشرة كاملة « 4 »
اين كتاب ، كتابى است كه به نظر مىرسد مربوط به موضوع مؤلّف باشد ؛ زيرا بسيارى اوقات ، در بديع القرآن سخن از تفسير و تأويل و توجيه برخى آيات قرآن به ميان مىآورده ، و در برخى از اين تفسيرها ، با آراء بعضى مفسّران به مخالفت برخاسته است ، همانطوركه وى از افلاك و خلقت آسمانهاى هفتگانه ، و از شناخت عرب دربارهء ستارگان ، و راهيابى توسّط آنها ، و از شناخت ايشان دربارهء انواء ( ستارگان نشانه باران ) و نزول باران از سوى انواء ، و از شناختشان درباره مقدمات نزول باران مانند رعد ، و برق ، و تغيير بادها سخن به ميان آورده ، و بيان داشته است كه عرب از آن افلاك جز فلك ستارهدار را نمىشناسد زيرا هنگام سير و حركت شبانه آن را زيرنظر دارد ، و بدون شكّ اين كتاب ، با اين موضوع و آن بررسى پيوند سخت دارد ، اين كتاب نيز در دسترس نيست ، و از آن اطّلاعى نيافتم .
هامش
( 1 ) - نگاه كن به : انوار الرّبيع فى علم البديع ص 168 .
( 5 ) مؤلّف از اين كتاب در باب تمثيل ( ص 136 - 138 ) نام برده و فهرست مطالب آن را بيان داشته است .
( 2 ) - « تحرير التحبير » برگ 80 خطّى ( ص 219 نسخه چاپى ) .
( 3 ) - نگاه كن به : بديع القرآن باب البسط .
( 4 ) - نگاه كن به : بديع القرآن ، باب البسط . نام كتاب فوق در باب مذكور ( ص 254 ) « الكافلة بتأويل تلك عشرة كاملة » ضبط شده است .