- تفويف 36 - تسهيم 37 - توريه 38 - ترشيح 39 - استخدام 40 - تغاير 41 - طاعت و عصيان 42 - تسميط 43 - مماثله 44 - تجزيه 45 - تسجيع 46 - ترصيع 47 - تصريع 48 - تشطير 49 - تعليل 50 - تطريز 51 - توشيح 52 - عكس و تبديل 53 - اغراق 54 - غلوّ 55 - قسم 56 - استدراك و رجوع 57 - استثناء 58 - اشتراك 59 - جمع مؤتلف و مختلف 60 - توهيم 61 - اطّراد 62 - تكميل 63 - مناسبت 64 - تفريع 65 - تكرار 66 - نفى چيزى با اثبات آن 67 - ابداع 68 - استعانت 69 - تذييل 70 - مشاكلت 71 - موارده 72 - تهذيب و تأديب 73 - حسن نسق 74 - انسجام 75 - براعت تخلّص ( براعة التخلّص ) 76 - حلّ 77 - عقد 78 - تعليق 79 - ادماج 80 - اتّساع 81 - مجاز 82 - ايجاز 83 - سلامت اختراع از تقليد ( سلامة الاختراع من الاتباع ) 84 - حسن تقليد ( حسن الاتّباع ) 85 - حسن بيان 86 - توليد 87 - تنكيت 88 - اتّفاق 89 - نوادر « 1 »
وى يكى از معاصران خود را كه او « اجدابى » است ، مورد انتقاد قرار داده زيرا برخى از انواع بديع را نامگذارى كرده و به خودش نسبت داده ، و مدّعى شده است كه در اين استنباط و نامگذارى ، بر او سبقت گرفته نشده است . آن انواع عبارت است از :
90 - التزام
ابن ابى الاصبع تصور نموده كه اين باب از ابتكارات اجدابى است و حال آنكه حقيقت جز اين است ؛ زيرا التزام همان « لزوم ما لا يلزم » است كه « ابن المعتز » آن را « اعنات المرء نفسه » ناميده است ، و ليكن من براى هر دوى آن دو دانشمند فاصل عذر مىخواهم ؛ كه اشتباه به سبب تحريف نسخههايى است كه از آنها اطّلاع داشتهاند .
91 - تسبيغ
ابن ابى الاصبع اين نام را نپسنديده و معتقد است كه آن اسم با مسمّايش منطبق نيست ، و لذا آن را « تشابه الاطراف » ناميده است
هامش
( 1 ) مصحّح از ميان ابواب فروع منقول در « تحرير » سه باب تلفيف ، و موازنه ، و ازدواج را نياورده است .