صفر نهى كرد ، و اين همان « نسىء » است كه خداى ( تعالى ) در كتاب عزيزش بيان داشته است - و مىدانست كه عرب وقتى صفر را معظم مىشمارد ، و آنچه در ماه محرّم تحريم مىكرد ، در ماه صفر تحريم مىكند ، و اين كار مستلزم تبديل و تغيير ماههاست . و بنابراين ماه رجب با حكم تحليل قتال در آن ، و تحريم در ماه بعد از آن ، تغيير مىيابد ، همان گونه كه چنان تغييرى را در ماه محرّم و صفر به وجود آوردند ، و چون پيامبر مىدانست كه سه ماه پىدرپى : ذوالقعده ، و ذوالحجّه و محرّم ، در اثر توالى به يكديگر اشتباه نمىشود ، ( - بنا بر آنچه گفته شد ) پيامبر ماه رجب را به ماه قبل و بعد آن معرّفى نمود تا درست همان مشخّص شود ، و ماه ديگرى در حكم تحريم ، جانشين آن قرار داده نشود .
و باب تأويلات وسيعتر از آن است كه با وجود آن فرد عربى ، در لغتى كه وضع كرده ، و به نكات و دقايق آن آشناتر است ، اشتباه كند ، بهويژه كه امرؤ القيس شعرى گفته كه جواز آن نوع استعمال را تأييد مىكند : ( متقارب )
لها ذنب مثل ذيل العروس * تشدّ به فرجها من دبر
« 1 » و فرج اسب ، جز در طرف پشت نيست ، پس فرج اسب كه با دمش پوشيده مىشود ، عبارت است از قسمت ميان دو ستون دو پايش ، از بيخ دم تا سم پاهايش .
و برخى از آن ( شواهد ) ، متضمّن وجهى است كه آن بيت شاعر ( در وصف زياد بن عين ) را از عيب ، نه از تأويل ، خارج مىكند .
باب تمزيج « 2 »
تمزيج آن است كه متكلّم معانى بديع را به فنون كلام درآميزد به شرط آنكه اين آميزش در يك جمله يا جملههايى از نثر و در يك بيت يا بيتهايى از شعر واقع شود ، و باب تمزيج به چهار باب از ابواب بديع اشتباه مىشود و آن ، باب تكميل ، و افتنان ، و تعليق ، و ادماج است .
و فرق ميان تمزيج و تكميل آن است كه تمزيج جز با فنون كلامى و معانى بديعى تحقّق
هامش
( 1 ) - ديوان او ص 12 ، چاپ « المطبعة الخيريّة ، سال 1307 ه ، آن بيت از قصيدهاى است كه مطلع آن چنين است :« أحار بن عمرو كانّى خمر ( * ) * و يعدو على المرء ما يأتمر( * ) ( در لسان العرب ( حرف الراء فصل الخاء ) بجاى « كانى خمر » جمله « فؤادى خمر » نقل شده است . )
( 2 ) - آنچه پس از جستوجو و اطلاع زياد براى ما ثابت شد اين است كه اين نوع از انواعى است كه انتساب آن به ابن ابى الاصبع بىاشكال است .