أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ »
« 1 » تا آخر آيه ، كه اين احكام را كتاب ما از توراة تضمين كرده است . و مورد ديگر قول خداى تعالى است :
« مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ »
« 2 » تا آخر آيه ، كه همانا كتاب ما معنى اين آيه را - كه شامل نام پيامبر و وصف او و ياران او مىباشد - از دو كتاب پيشين دربردارد به دليل قول خداى تعالى :
« النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِيلِ »
« 3 » و ( نيز ) به دليل قول خداى - سبحانه - در آخر همان آيهاى كه در معناى آن تضمين واقع شده - :
« ذلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ مَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ »
، و به همين جهت پيامبر ( ص ) گفته است : - ( يا همان گونه كه گفته است « 7 » ) - :
« انّ هذا ( يعنى القرآن ) و ما جاء به موسى من مشكاة واحدة » .
باب كنايه « 4 »
و آن عبارت از اين است كه متكلّم معناى زشت را با لفظ زيبا و ناپاك را با لفظى پاك ، و ناشايست را در عبارتى شايسته بيان كند ؛ اين در صورتى است كه متكلم بخواهد كلامش از عيب منزّه باشد ( و گاهى متكلّم از كنايه ، غير آن معنى را در نظر مىگيرد « 8 » ) ، و آن اين است كه موضوع سخت را با عبارت آسان ، و امر مفصّل را با عبارت مختصر بيان كند ، و يا كنايه را به قصد لغزگويى و اخفاء يا به منظور پوشاندن و حفظ معنى مىآورد . از جمله شواهد كنايه به منظور تعبير از ناپاك به لفظ پاك قول خداى تعالى است :
« كانا يَأْكُلانِ الطَّعامَ
« 5 »
»
كه اكل طعام كناية از « حدث » است .
زيرا حدث ملازم اكل طعام است . و مانند قول خداى سبحانه :
« أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغائِطِ »
« 6 »
هامش
( 1 ) - سورة المائدة ؛ 5 ، آيه 45 .
( 2 ) - سورة الفتح : 48 ، آيه 29 .
( 3 ) - سورة الاعراف ؛ 7 ، آيه 157 .
( 4 ) - منابع بحث اين باب : قواعد الشعر ثعلب زير عنوان لطافة المعنى ص 43 ، رغبة الامل ، ج 6 ص 71 ، بديع ابن المعتزّ ص 115 ، العمدة ، ج 1 ص 209 ، الصناعتين ص 368 ، سرّ الفصاحة ص 156 ، بديع ابن منقذ ص 50 ، المفتاح ص 213 ، المثل السائر ص 376 الايضاح ، ج 1 ص 43 ، خزانة ابن حجّة ص 359 ، نهاية الارب ، ج 7 ص 59 ، حسن التوسّل ص 26 ، الطراز ص 364 .
( 7 ) عبارت داخل پرانتز ، ترجمه « او كما قال » است ، و آن عبارتى بوده كه محدّثان هنگامى كه معناى حديث ، و نه لفظ آن را نقل مىكردهاند ، به دنبال حديث مىافزودهاند ر ك : علوم الحديث ، المعروف بمقدّمة ابن الصلاح ص 189 - 190 .
( 8 ) عبارت ميان دو هلال ترجمه « و قد يقصد بالكناية غير ذلك » است ، و آن تصحيح قياسى مترجم از عبارت متن « و قد يقصد بالكناية عن ذلك » است .
( 5 ) - سورة المائدة ؛ 5 ، آيه 75
( 6 ) - سورة المائدة ؛ 5 ، آيه 6 .