تأليف ابن الاثير و « الوشى المرقوم « 1 » » از همان مؤلّف ، و « الاقناع « 2 » » تأليف صاحب بن عبّاد ، و « بديع ابى اسحاق « 3 » الاجدابى » صاحب كتاب كفاية المتحفّظ ، و « العقد « 4 » » تأليف ابن عبد ربّه ، و « رسالة « 5 » القاضى الفاضل رحمه اللّه فى البلاغة » و « بديع « 6 » شرف الدين التيفاسى » و اگر نبود مواردى كه در آن دقّت نكرده ، و همانطوركه ديده نقل نموده - و در نتيجه همان انتقادى كه به ديگران گرفته مىشود به او نيز وارد مىشود - كتاب وى جامع مطالبى بود كه تأليفات ديگر جامع آنها نبود ، و « بديع ابن منقذ « 7 » » با وجودى كه متضمّن نقاط ضعفى است مانند : توارد و تداخل ( و تفكيك ) و تسميه يك باب به ابوابى جداگانه ، و عيوب را محاسن ناميدن و در ابواب
هامش
( 1 ) - و آن موسوم به « الوشى المرقوم فى حل المنظوم » است ، و بر يك مقدّمه و سه فصل بنا شده : فصل اول در شرح اشعار ، و فصل دوم در شرح آيات قرآن ، و فصل سوم در شرح اخبار نبوى است ، و بسيارى از موارد « المثل السائر » به آن ارجاع مىدهد . آن كتاب سال 1298 ه . در بيروت چاپ شده است .
( 2 ) - و آن كتابى در عروض تأليف وزير ابو القاسم صاحب بن عباد بن العبّاس بن عبّاد بن ادريس طالقانى ، ملقّب به « صاحب ابن عبّاد » است ( متوفّى 335 ه ) . آن كتاب خطّى است ، و در دار الكتب المصريّة شماره 2 ش ، محفوظ است .
( 3 ) - و آن تأليف ابو اسحاق ابراهيم بن اسماعيل بن احمد بن عبد اللّه الطّرابلسى معروف به ابن الاجدابى متوفى سال 600 ه صاحب كفاية المتحفظ در علم لغت است .
( 4 ) - و آن تأليف امام فقيه ابو عمرو احمد بن محمد بن عبد ربّه القرطبىّ متولّد روز دهم ماه رمضان سال 246 و متوفّى روز يكشنبه هيجدهم ماه جمادى الاولى سال 328 ه . در شهر قرطبه است . وى آن كتاب را بر 25 كتاب مرتب نموده ، و آن را جامع بيشتر معانيى قرار داده كه بر افواه عوام و خواص مردم جريان دارد . و بر سر زبان ملوك و افراد عادى متداول است ، و هر كتاب از كتابهاى ( - فصول ) آن را با شواهد شعرى مناسب با معانى اخبار آن كتاب آراسته است . و آن چندين بار چاپ شده و آخرين چاپ ، چاپ « لجنة التأليف و الترجمة و النّشر » به اهتمام مرحوم استاد دكتر احمد امين و همكارانش به سال 1359 ه . / 1940 م . است . [ نام كامل آن كتاب العقد الفريد است . ر ك : فهرست مراجع مصحّح ص 719 . ]
( 5 ) - از آن آگاهى نيافتم .
( 6 ) - از آن آگاهى نيافتم .
( 7 ) - او ، ابو مظفّر اسامة بن مرشد بن علىّ بن منقذ بن نصر بن منقذ الكيلانى الكلبى الشيرازى ملقّب به مؤيّد الدولة محبّ الدين ، از بزرگان دانشمند و شجاع بنى منقذ است و در سال 584 ه . وفات يافته ، و كتابش خطّى است و در دار الكتب المصريّة شماره 5 م