نمودهام ، توجّه دادم .
9 - در مرحله آخر فهرست جامعى براى كتاب كه مشتمل بر موضوعات مورد بحث مؤلّف است ، و به ترتيبى كه در كتاب وارد شده تهيّه كردم .
و فهرستى براى آيات قرآنى كه مؤلّف آنها را شاهد انواع بديعى خود آورده ، فراهم آوردم ، و آن به ترتيب سورههاى قرآن . و به ترتيب شماره آيات در سوره مرتب شده است ، و به ثبت شماره آيه ، و شماره صفحهاى كه آيه در آن صفحه وارد شد ، بسنده كردم .
و براى اينكه استفاده از فهرست فراگير باشد ، فهرستى براى قافيههاى اشعار به ترتيب حروف الفبا ، قرار دادم ، همانطوركه فهرست قافيهها را به ترتيب بحرها ( اوزان عروضى ) مرتّب نمودم ؛ پس همه اشعارى كه بر وزن يك بحر مىباشد مطابق حركات قافيه به ترتيب آوردم ؛ پس به قافيه مرفوع سپس مفتوح آنگاه مكسور ، و پس از آن ساكن ، آغاز نمودم .
و فهرستى براى منابع مؤلّف ، جداى از منابع تصحيح ، درست كردم ، و در آن ، كتابهاى چاپشده ، و خطّى موجود ، و كتابهاى خطّى غير موجودى را كه نتوانستم به آن كتابها و مؤلّفان آنها دسترسى پيدا كنم ، مشخّص نمودم ، و اين فهرست را به ترتيب نام كتاب مرتّب ساختم ، همچنانكه فهرستى هم براى كتابهايى كه در تصحيح اين كتاب دليل را هم قرار دادم ، مهيّا ساختم ، اين فهرست نيز به ترتيب حروف هجا مرتّب شده ، و در آن فهرست كتابهاى چاپى را با بيان زمان و مكان چاپ ، از كتابهاى خطّى با ذكر شماره و موضوع آن جدا ساختم ، و فهرستى براى نام اشخاص و قبايلى كه در اين كتاب آمده فراهم نمودم ، درحالىكه تنها به ذكر نام اشخاصى كه به مناسبتى از آنان سخن به ميان آمده بسنده كردم و فهرستى براى روزهاى تاريخى كه در اين كتاب آمده مرتّب نمودم .
و اميدوارم از همه اين كوششها ، پژوهشگر بهره گيرد ، و هنگام مراجعه به آن كتاب خود را به زحمت نيفكند ، و موفّقيّت او را آرزومندم .
حفنى محمّد شرف
بديع القرآن ( فارسى ) — صفحة 109
مساهمون: ميرلوحى
ص١٠٩