دادم ، و موارد اختلاف ساير نسخهها را با آن ، در حاشيه به ثبت رساندم ، و هر مورد را با شماره مشخّص نمودم ، مگر - خدايا - موردى باشد كه وجه ثبت شده در اصل ، معنى را فاسد گرداند يا اشتباه يا تحريفى از طرف كاتب رخ داده باشد ، و نتوان آن وجه را در متن كتاب قرار داد ، در اين صورت وجه صحيحى كه در نسخههاى ديگر آمد بجاى آن [ ثبت مىنمايم « 6 » ] تا معناى عبارت صحيح و روشن بيان شود ، همچنانكه گاهى عبارتى طولانى كه معنى بدون آن متزلزل است ، از نسخه اصل افتاده ، در صورتى كه در نسخههاى ديگر موجود است ، در اين صورت ، آن عبارت را در متن قرار مىدهم ، و به اين مطلب در حاشيه اشاره مىكنم « 1 » ، و گاهى در نصّى كه مؤلّف از آن نقل نموده تحريفى رخ داده و يا برخى از كلماتش افتاده ، كه آن تحريف و افتادگى ، موجب فساد معنى مىشود ، پس آن كلمه اضافى را ثبت مىكنم ، و آن تحريف متن اصل را تصحيح مىنمايم « 2 » .
7 - گاهى در نسخه اصل اشتباه يا تحريفى يافت مىشود كه موجب ( اختلاف « 7 » ) نصّ و از بين رفتن معناى آن مىشود ، در صورتى كه اين معنى با وجه مرقوم در نسخه ديگر صحيح و روشن مىگردد ، بنابراين وجه صحيح را در متن قرار مىدهم و براى اينكه معنى به صورت كامل و واضح بيان شود ، به آن مطلب در حاشيه ، اشاره مىكنم « 3 » ، همان گونه كه گاهى در نسخه اصل اضافهاى ( بر ساير نسخهها ) وجود دارد كه موجب ( اختلاف « 7 » ) معنى است ، و اين ( اختلاف « 7 » ) با حذف لفظ اضافى و با همان عبارتى كه در نسخههاى ديگر آمده ، بر طرف مىشود « 4 » ، و يا اينكه جاى يك كلمه يا عبارت در نسخه اصل سفيد است ، پس اين نقص از روى نسخههاى ديگر كامل مىشود « 5 » .
8 - گاهى نسخه اصل عبارتهاى مكرّر مىآورد ، من وجه مكرّر را حذف مىكنم ، و توجّه مىدهم كه وجه صحيح عبارت ، با حذف وجه مكرّر است ، همچنانكه هيچ اختلاف قراءتى از قرائتهاى ( قرآن كريم ) را رها نكردم مگر به روايت آن قرائت و مرجعى كه روايت را از آن نقل
هامش
( 6 ) عبارت ميان دو قلّاب ترجمه عبارت « فاثبت » است كه مترجم براى تكميل عبارت مقدّمه مصحّح ، افزود ، و به نظر مىرسد عين جمله مذكور يا نظير آن از عبارت مقدّمه افتاده باشد .
( 1 ) - نگاه كن به : باب صحّة الاقسام كتاب بديع القرآن ( پاورقى ) .
( 2 ) - نگاه كن به : پاورقيهاى باب الايجاز كتاب بديع القرآن .
( 7 ) در هر سه مورد به نظر مترجم كلمه « اختلاف » بايد محرّف از « اختلال » باشد .
( 3 ) - نگاه كن به : سخن مؤلّف درباره آيه 3 از سوره يوسف ، باب الايجاز .
( 4 ) - نگاه كن به : همان محل سابق .
( 5 ) - باب العنوان از بديع القرآن .