« دار العلوم » يكى از چهرههاى درخشان نامى در اين فنّ ، توصيه كردم سخنرانيهايى براى دانشجويان فوقليسانس ايراد كند ، و در آن سخنرانيها ، تجربهها و اطّلاعات خود را در مورد تصحيح به ثبت رساند ، وى با بزرگوارى و موفقيّت ، توصيه مرا پذيرفت ، و من همراه دانشجويان مىنشستم ، و به بيان او گوش فرا مىدادم ، و از او بهرهمند مىشدم ؛ زيرا درس وى بخشى از موضوع « مناهج البحث الادبى » ( روشهاى تحقيق ادبى ) بود كه در آن وقت براى دانشجويان دورههاى بالاتر از ليسانس ( الدّراسات العليا ) تدريس مىكردم .
سپس از وى عهد گرفتم كه سخنرانيها را منتشر كند ، و او به عهد خود وفا كرد ، و آنها را تحت عنوان « تحقيق النصوص و نشره » ( تصحيح متون و انتشار آنها ) منتشر كرد ، و او با آن كار نخستين دانشگاهيى بود كه نتايج كوششهاى خود را در اين فن ، در معرض اطّلاع مردم قرار داد .
- 3 -
كار من نيست كه خود را ، در جزئيات اين فنّ يا علم ، وارد كنم ، و آن به عهده متخصّصانى است كه از ايشان صميمانه خواهش مىكنم كه به زبان عربيمان مطالبى را منتشر كنند كه بينش مردم را بيفزايد ، و آنان را نسبت به اين وظيفه مقدّس بينا گرداند : وظيفه مقدّسى كه به نصوص احترام مىگذارد و حرمت آنها را حفظ مىكند ، و از ناقدان و ناشران آنها قدردانى مىكند ، و متون را از بىفايده ماندن و دورافتادگى حفظ مىكند ، و بر آنها بررسيهاى دامنهدار و گسترده و ژرف ، برپامىدارد ، و سطحىنگرى و سبكبينى بىارزش را از آنها مىزدايد .
- من خود را در جزئيّات وارد نمىكنم ، و ليكن از نزديك يا دور ، به آن كوشش جانكاهى اشاره مىكنم كه اين اشخاص وارسته متواضع در جمع نسخههاى اصلى از شرق و غرب ، و شمال و جنوب ، مبذول مىدارند ، آنگاه نسخهها را با يكديگر مقابله و برحسب تاريخ كتابت مرتّب مىكنند ، و نوع خطّها و مركّب ، و كاغذ و اضافات حواشى و اطراف نسخهها و عوارض آنها ( از قبيل قسمتهاى سوراخشده يا دستكارى يا جعلى ) را بررسى ، و با نصوص معاصر و غير آن مقابله مىكنند ، آنگاه پس از پايان آن كوششها و جز آن به صورتى از نصّ كه كامل يا قريب به كمال است ، مىرسند ، و با فهرستهاى گوناگونى كه راهنماى محتويات كتاب است ، و استفاده از آن را براى