[ تشبيه در سورهء بقره ]
( بيان گفتار ) خداى - عزّ و جلّ - :
ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً
« 1 » .
معناى « قست » : و آن به معناى « غلظت و يبست و عبست » ( - خشن شد و خشك گرديد و درهم شد ) است ، و گويى سختى دل ، همان رخت بر بستن نرمى و مهربانى و خشوع از آن است « 2 » .
و معناى گفتار خدا : « من بعد ذلك » : مقصود او از بعد ذلك ( : پس از آن ) .
پس از زنده كردن مرده براى شما ( مخاطبان منقول در آيه ؛ يعنى بنى اسرائيل ) با اندامى از اندامهاى گاو است ، معنى اين است كه اين معجزه ( زنده ساختن مرده ) معجزهاى بزرگ است ، كه بر هر كه آن را ديد - و با ديدن آن چيزى را مشاهده نمود كه هر شكّى را از بين مىبرد - واجب مىبود دلش نرم و رام شود . خطاب در اينجا با « كاف » ذلك متوجّه جماعت است ، و از آن جهت « ذلكم » نگفت كه معناى جماعت ، جمع است و به تأويل لفظ جمع ( مفرد مذكّر ) مىرود ؛ پس خطاب در
هامش
( 1 ) - دنباله آيه« وَ إِنَّ مِنَ الْحِجارَةِ لَما يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهارُ وَ إِنَّ مِنْها لَما يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْماءُ وَ إِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ »سورة البقرة ( 2 ) آيهء 74 .
( 2 ) - زمخشرى در تفسير الكشّاف ، ج 1 ، ص 115 مىگويد : وصف دلها به سختى و خشونت مثل براى سرپيچى دلها از پند گرفتن ، و عدم تأثير موعظه در آنهاست .