[ تشبيه در سورهء مرسلات ]
( بيان ) گفتار خداى - عزّ و جلّ - :
إِنَّها تَرْمِي بِشَرَرٍ كَالْقَصْرِ كَأَنَّهُ جِمالَتٌ صُفْرٌ
« 1 » در تفسير آمده است كه ( قصر ) مفرد « قصور » است ، و گفته شده : « قصر جمع قصرة و آن درخت ستبر است » و « جمالات » در گفتار خدا « كانّه جمالات صفر » - به كسر جيم - جمع « جمال » است چنان كه مىگويى : « بيوت و بيوتات » و آن جمع الجمع است ، و « جمالات » قرائت ابن كثير و نافع و ابو بكر از قول عاصم و ابو عمرو و ابن عامر است .
و جمع « جمال » با « الف و تاء » بر وجه جمع مؤنث سالم است ، چنان كه در قول عرب « جمائل » بر وجه مكسر ، جمع بسته شده است . و ذو الرمة گفته است : [ از بحر طويل ]
1053 و قرّ بن بالزرق الجمائل بعد ما * تقوّب عن غربان اوراكها الخطر
« 2 » و به شتر سياهى كه مايل به زردى است « ابل صفر » اطلاق مىشود ، اعشى گفته است : [ از بحر خفيف ]
1054 تلك خيلى منه و تلك ركابى * هنّ صفر اولادها كالزّبيب
« الشرر » پارهاى از آتش است كه در اطراف مىجهد و اصل معناى آن ظهور است ، و آن از گفتار تو : « شررت الثّوب » است و ( هنگامى اين كلام را مىگويى ) كه
هامش
( 1 ) - سورة المرسلات ( 77 ) آيهء 32 و 33 .
( 2 ) - ديوان ذى الرمة ، ص 209 ملاحظه شود .