[ تشبيه در سورهء مدّثّر ]
( بيان ) گفتار خداى - عزّ و جلّ - :
فَما لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ
« 1 » :
« مستنفرة » به فتح « فاء » [ نيز قرائت شده است ] . شاعر گفته است : [ از بحر كامل ]
966 امسك حمارك انّه مستنفر * فى اثر احمرة عمدن لغرّب
« 2 » « فرّت من قسورة » : مقصود خدا از قسوره شير است ، و نيز گفته شده است :
« قسوره به معناى تيراندازانى است كه شير را شكار مىكنند » و اصل معناى آن « الاخذ الشديد ( : سخت گرفتن ) » و از ريشه قسره قسرا ( : مجبور ساخت او را مجبور ساختنى ) است . و آن كلام مانند گفتار تو : « قهره قهرا و اقتسره اقتسارا » مىباشد .
شاعر گفته است : [ از بحر بسيط ]
967 قد يخطم الفحل قسرا بعد غرّته * و قد يردّ على مكروهه الاسد
« 3 » و به مقتضاى تشبيه واقع در آن آيه ، در اينجا بخشى از اوصافى كه براى دستههاى حيوانات وحشى در هنگام رميدن از ترس صياد و شير و در حالات ديگرى از اين قبيل ، در اشعار عرب وارد شده - تا از آن اوصاف به اوصاف شتران در مثل
هامش
( 1 ) - سورة المدثر ( 74 ) آيهء 49 و 50 .
( 2 ) - در نسخه اصل چنين است اما در لسان العرب ، ريشه ( نفر ) ( بجاى امسك ) اربط ضبط شده و سراينده آن را ياد نكرده است .
( 3 ) - لسان العرب ، ريشه « كره » ملاحظه شود .