[ تشبيه در سورهء سأل سائل ]
( بيان ) گفتار خداى - عزّ و جلّ - :
يَوْمَ تَكُونُ السَّماءُ كَالْمُهْلِ وَ تَكُونُ الْجِبالُ كَالْعِهْنِ
« 1 » سخن درباره تشبيه آيه اول با نظير آن در سوره « الرحمن » گذشت . و تشبيه در گفتار خداى :
« وَ تَكُونُ الْجِبالُ كَالْعِهْنِ »
را دو وجه است .
يكى از آن دو وجه سرعت حركت كوههاست كه آن وجه را در سوره « النمل » در بيان معناى تشبيه نظير اين تشبيه توضيح داديم .
وجه دوم اين است كه كوهها بريده مىشود تا جايى كه همانند « عهن » مىگردد . و آن پشم رنگارنگ است ؛ اين وجه منقول از ابى عبيده مىباشد . زهير گفته است : [ از بحر طويل ]
956 كانّ فتات العهن فى كلّ منزل * نزلن به حبّ الفنا لم يحطّم
« 2 » بنا بر اين مقصود اين است كه در آن روز كوهها از خوف خداى - تعالى - و وحشت آنچه از امر خدا نمايان شده ، رانده مىشود و به سبب تواضع در برابر عظمت خدا ، و خشوع در برابر قدرت غالب او به يكديگر برخورد مىكند ، چنان كه خداى - عز و جل - گفته است :
فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا
« 3 » و چنان
هامش
( 1 ) - سورة المعارج ( 70 ) آيهء 8 و 9 .
( 2 ) - ديوان زهير ، ص 12 و شرح المعلقات السبع ، ص 96 .
( 3 ) - سورة الاعراف ( 7 ) آيهء 143 .