[ تشبيه در سورهء جمعه ]
( بيان ) گفتار خداى - عزّ و جلّ - :
مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوها كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً
« 1 » .
ابو عمرو كلمه حمار را با تمايل الف به كسره قرائت كرده ، و اين اماله به سبب كسره « راء » بعد از « الف » در كلام عرب بسيار است .
« الاسفار » جمع « سفر » و آن به معناى كتاب است .
گفتار خداى - تعالى -
« لَمْ يَحْمِلُوها »
به اين معنى است كه ايشان به آن اسفار تجاهل ورزيده و از حدود و امر و نهى آن اعراض كردهاند تا جايى كه همانند خرى شدهاند كه اسفار ( كتابهايى ) بر پشت خود حمل مىكند و از آن اطلاعى ندارد .
و مروان بن سليمان بن يحيى « 2 » اين تشبيه را ، در نكوهش گروهى از راويان شعر كه اطلاعى از مضامين شعر ندارند و با وجود آن شعر بسيار نقل مىكنند ، به نظم آورده است : [ از بحر طويل ]
943 زوامل للاشعار لا علم عندهم * بجيّدها الّا كعلم الاباعر
944 لعمرك ما يدرى البعير اذا غدا * باثقاله أو راح ما فى الغرائر
« 3 »
هامش
( 1 ) - سورة الجمعة ( 62 ) آيهء 5 .
( 2 ) - او مروان بن سليمان بن يحيى بن ابى حفصه است و در سال 182 ه در گذشت . ( الشعر و الشعراء ، ج 2 ، ص 649 و معجم الشعراء ، ص 317 و الموشح ، ص 390 و طبقات الشعراء ، تأليف ابن المعتز ، ص 42 ) .
( 3 ) - در نسخه اصل چنين است اما در الكامل مبرّد ، ج 3 ، ص 858 و اسرار البلاغة ، تصحيح ريتر ، ص 103 ( بجاى باثقاله ) با وساقه ضبط شده است .