[ تشبيه در سورهء حشر ]
( بيان ) گفتار خداى - عزّ و جلّ - :
كَمَثَلِ الشَّيْطانِ إِذْ قالَ لِلْإِنْسانِ اكْفُرْ فَلَمَّا كَفَرَ قالَ : إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكَ ، إِنِّي أَخافُ اللَّهَ رَبَّ الْعالَمِينَ
« 1 » مقصود خدا اين است كه شيطان در حالت تحريك و تشويق ، آدمى را به اين معنى فرا مىخواند كه بگويد : من به يكتاپرستى كافرم ، چونكه حقيقت ندارد ، و به پيامبرى كافرم ، كه نيرنگ و حماقت است ، و داستان منافقان در فريب دادن يهود « بنى النضير » و اينكه به ايشان مىگفتند :
لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَكُمْ وَ لا نُطِيعُ فِيكُمْ أَحَداً أَبَداً وَ إِنْ قُوتِلْتُمْ لَنَنْصُرَنَّكُمْ
« 2 » چنين است . ( پس كمثل الشيطان ) به اين معنى است كه : داستان آن منافقان همانند داستان شيطان در آن زمانى است كه به آدمى گفت : « كفر بورز » و گفتار خداى - تعالى - :
وَ إِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ وَ قالَ لا غالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَ إِنِّي جارٌ لَكُمْ فَلَمَّا تَراءَتِ الْفِئَتانِ نَكَصَ عَلى عَقِبَيْهِ وَ قالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكُمْ
« 3 »
.
بر آن تقدير ( تقدير مثلهم ) دلالت دارد . و ( چنان كه شيطان به آدم پس از كفرورزيدنش چنان گفت ) همچنان منافقان ، چون بر سر بنى النضير آمد آنچه آمد ، از ايشان بيزارى جستند ، و بتحقيق عمر بن ابى ربيعة المخزومى در شعرى كه در آن
هامش
( 1 ) - سورة الحشر ( 59 ) آيهء 16 .
( 2 ) - سورة الحشر ( 59 ) آيهء 11 .
( 3 ) - سورة الانفال ( 8 ) آيهء 48 .