[ تشبيه در سورهء الرحمن ]
( بيان ) گفتار خداى - عزّ و جلّ - :
خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ كَالْفَخَّارِ
« 1 » : يعنى آن صلصال ( : گل خشك ) در خشكى همانند آجر است .
هرگاه صداى چيزى را بشنوى و برخى از اجزاى آن كنار برخى ديگر باشد گفته مىشود : « صلّ الشىء و صلصل » .
« جرير » در حالى كه سخن از « زبير » به ميان آورده ، گفته است :
[ از بحر كامل ]
854 لو كان لبّس خيله بحبالنا * لسمعت من وقع الحديد صليلا
« 2 » و خدا در جاى ديگر گفته است :
إِنَّا خَلَقْناهُمْ مِنْ طِينٍ لازِبٍ
« 3 » ، و گفته است :
وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ
« 4 » و گفته است :
إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ
« 5 » .
و تعبير از اين امور گوناگون است ، و در معنى به يك اصل بازمىگردد . پس
هامش
( 1 ) - سورة الرحمن ( 55 ) آيهء 14 .
( 2 ) - در نسخه اصل چنين است ، اما در ديوان ، ص 455 ، به اين عبارت ضبط شده :لو كنت حين غررت بين بيوتنا * لسمعت من صوت الحديد صليلا( 3 ) - سورة الصافات ( 37 ) آيهء 11 .
( 4 ) - سورة الحجر ( 15 ) آيهء 26 .
( 5 ) - سورة آل عمران ( 3 ) آيهء 59 .