818 و مبثوثة بثّ الدبى مسبطرّة * رددت على بطائها من سراعها
« 10 » و اعشى سروده ، و سخن از قومى به ميان آورده است : [ از بحر طويل ]
819 متى أدع منهم ناصرى تأت منهم * كراديس مأمون علىّ خذولها
820 رعالا كاقساط الجراد لخيلهم * عكوب إذا سارت سريع نزولها
« 11 » و ابو جندب هذلى « 12 » گفته است : [ از بحر طويل ]
821 على حنق صبّحتهم بمغيرة * كرجل الدبى الصيفىّ أصبح سائما
« 13 » و ابو خراش « 14 » در معناى ديگرى از اين تشبيه گفته است : [ از بحر طويل ]
822 ترى طالبى الحاجات يغشون بابه * سراعا كما تهوى الى أدّها النّحل
« 15 » و شاعر محدث گفتارش را از آن معنى اقتباس كرده است :
823 ترى النّاس افواجا الى باب داره * كانّهم رجلا دبىّ و جراد
« 16 » تشبيه ديگرى در اين سوره :
( بيان ) گفتار خداى - عزّ و جلّ - :
إِنَّا أَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ رِيحاً صَرْصَراً فِي يَوْمِ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ تَنْزِعُ النَّاسَ كَأَنَّهُمْ أَعْجازُ نَخْلٍ مُنْقَعِرٍ
« 17 » .
جمله « كانّهم . . . » جمله حاليه و معنى چنين است : مردم را از جاى بر مىكند در حالى كه همانند نخل منقعر شدهاند ، و آن نخلى است كه از ريشه بركنده شده
هامش
( 10 ) - شرح ديوان الحماسة ، ج 1 ، ص 209 ملاحظه شود .
( 11 ) - در نسخه اصل چنين است ، امّا در ديوان او ، ص 175 ( بجاى اذا سارت سريع نزولها ) اذا نابت بطيء نزولها ، ضبط شده است .
( 12 ) - وى ابو جندب بن مرّه ، برادر ابو خراش هذلى است . ( الشعر و الشعراء ، ج 2 ، ص 255 )
( 13 ) - ديوان الهذليّين ، ج 3 ، ص 86 ملاحظه شود .
( 14 ) - او ابو خراش خويلد بن مرّه است كه مارى او را گزيد ، و در زمان خلافت عمر بن الخطّاب در گذشت . ( الشعر و الشعراء ، ج 2 ، ص 554 )
( 15 ) - در نسخه اصل چنين است ، امّا در ديوان الهذليّين ، ج 2 ، ص 166 الى أدمى ضبط شده است .
( 16 ) - آن بيت از ابو نواس است ، ( ديوان ابى نواس ، ص 472 و التشبيهات ، ص 248 ملاحظه شود .
( 17 ) - سورة القمر ( 54 ) آيهء 19 و 20 .