744 فلا مزنة ودقت ودقها * و لا أرض أبقل إبقالها
« 19 » و هرگاه جوانى مرد به پايان رسد ، گفته مىشود : « اكتهل الرّجل » ؛ چنان كه آن جمله در مورد گياه - هنگامى كه به نهايت رشد طوليش رسد - گفته مىشود .
اعشى در حالى كه بوستانى را وصف مىكند ، گفته است : [ از بحر بسيط ]
745 يضاحك الشّمس منها كوكب شرق * مؤزّر بعميم النّبت مكتهل
« 20 » و خداى - تعالى - در وصف عيسى ( ع ) گفته است :
« وَ يُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَ كَهْلًا
« 21 »
»
، و ابو خراش الهذلى « 22 » در حالى كه از دست آورد اسلام يعنى خوددارى از ظلم ، ياد مىكند ، گفته است : [ از بحر طويل ]
746 فليس كعهد الدار يا امّ مالك * و لكن أحاطت بالرقاب السلاسل
747 و عاد الفتى كالكهل ليس بقائل * سوى الحقّ شيئا و استراح العواذل
« 23 » و عرب گفته است : « جرثومة القوم ( : ريشه و اصل آنها ) » گفته مىشود : « الأزد جرثومة العرب فمن أضلّ نسبه فليأتهم » ، و ذو الرّمّة گفته است : [ از بحر بسيط ]
748 و حائل من سفير الحول جائله * حول الجراثيم فى ألوانه شهب
« 24 »
هامش
( 19 ) - آن بيت در ديوان اعشى مذكور نيست ، و سيبويه در كتاب سيبويه ، ج 1 ، ص 240 ، و ابن منظور در ريشه « بقل » آن را به عامر بن جوين الطائى نسبت دادهاند ، و آن از بيتهاى شاهد نحو در حذف تاء تأنيث از فعل ماضى با فرض تذكير است ، و تقدير « و لا ارض . . . » مىشود : « و لا مكان ابقل » .
( 20 ) - ديوان الاعشى ، ص 57 .
( 21 ) - سورة ال عمران ( 3 ) آيهء 46 .
( 22 ) - او خويلد بن مرّه متوفّى در زمان عمر بن الخطّاب ( رض ) است . الشعر و الشعراء ، ج 2 ، ص 554 ملاحظه شود .
( 23 ) - در نسخه اصل و الاغانى ، چاپ بيروت ، ج 21 ، ص 92 چنين است ، امّا در ديوان الهذليّين ، ج 2 ، ص 150 ( بجاى الحق ) العدل ضبط شده است .
( 24 ) - ديوان ذى الرّمّة ، ص 19 .