و جبلى نيز از شعر شاعران محدث « 121 » برايم خواند : [ از بحر طويل ]
590 و مأخوذة بالطّرف من كلّ جانب * مقسّمة بين الظّنون الكواذب
591 لها منظر لو كان للبدر مثله * تأخّر كبرا عن جوار الكواكب
و در اين باب ، آن تشبيه را به عكس نيز آوردهاند ، پس شاعر ديگرى گفته است :
[ از بحر كامل ]
592 و البدر فى أفق السّماء كانّه * وجه أحاط به قناع أزرق
و ابن المعتزّ در همان معنى سروده و ميان دو تشبيه را گرد آورده ، جز اين كه آن دو تشبيه را در دو بيت وارد ساخته است : [ از بحر رمل مجزوء ]
593 و كانّ البدر لمّا * لاح من تحت الثريّا
594 ملك أقبل فى تا . . . * ج يفدّى و يحيّى
« 122 » وى ميان تشبيه هلال و تشبيه ستاره ثريّا را در غير اين معنى نيز با هم آورده ، و دو تشبيه را در يك بيت جمع كرده و گفته است : [ از بحر منسرح ]
595 يتلو الثّريّا كفاغر شره * يفتح فاه لأكل عنقود
« 123 » و دانايان به شعر اتّفاق نظر دارند كه زيباترين تشبيه آن است كه دو تشبيه در برابر دو تشبيه آورده شود ، و هيچكس ( در اين معنى ) بهتر از شعر امرؤ القيس نسروده است : [ از بحر طويل ]
596 كأنّ قلوب الطّير رطبا و يابسا * لدى وكرها العنّاب و الحشف البالى
« 124 » و حكايت شده كه بشّار گفته است : « از زمانى كه شعر امرؤ القيس را شنيدم ، پيوسته كوشيدم دو تشبيه را مقابل دو تشبيه بياورم ؛ تا سرانجام اين شعر را سرودم :
هامش
( 121 ) - معناى آن ضمن معناى مولّد در پاورقى ص 54 گذشت . - م .
( 122 ) - ديوان ابن المعتزّ ، ص 255 ، و ديوان المعانى ، ج 1 ، ص 236 ملاحظه شود .
( 123 ) - آن بيت از ابن المعتزّ است ؛ اشعار اولاد الخلفاء از كتاب الاوراق ، ص 87 ، و ديوان المعانى ، ج 1 ، ص 334 ملاحظه شود .
( 124 ) - ديوان امرئ القيس ، ص 38 ملاحظه شود .