گفته است : [ از بحر طويل ]
532 بعيدات مهوى كلّ قرط عقدنه * لطاف الحشا تحت الثدىّ الفوالك
و خداى - عزّ و جلّ - گفته است :
كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ
« 9 » .
و به زودى چگونگى منزلهاى ماه را بنا بر عقيده عرب بيان مىكنيم ؛ كه بيان عقيده ايشان در اين كتاب سزاوارتر از بيان نظر دانشمندان علم حساب است .
و نخستين منزلى كه از منازل ماه بر مىشمرند ، منزل « الشرطان » « 10 » است ، و آن دو ستارهاى است كه به آنها قرنا الحمل ( : دو شاخ برج حمل ) گفته مىشود . و نطح و ناطح نيز ناميده مىشود ، و فاصله آن دو در ديد چشم به اندازه يك كمان است ، و يكى در سمت شمال و ديگرى در سمت جنوب قرار دارد ، و پهلوى ستاره شمالى ستاره كوچكى است كه احيانا با آن دو ستاره شمرده مىشود و به آنها « الاشراط » گفته مىشود ، فرزدق گفته است : [ از بحر طويل ]
533 تحدّر قبل النّجم ممّا أمامه * من الدلو و الاشراط يجرى غديرها
« 11 » و هرگاه خورشيد به اين منزل فرودآيد ، به « رأس الحمل » وارد مىشود و آن نخستين ستارگان فصل بهار است ، و در آن هنگام است كه زمين اعتدال مىيابد ، و ساعات شب و روز برابر مىگردد ؛ ابو نواس گفته است : [ از بحر منسرح ]
534 اما ترى الشّمس حلّت الحملا * و قام وزن النّهار و اعتدلا
« 12 » و سجعپرداز عرب گفته است : « إذا طلع الشرطان استوى الزّمان و حضرت
هامش
( 9 ) - سورة الانبياء ( 21 ) آيهء 33 .
( 10 ) - در لسان العرب آمده است : « شرطان دو ستاره از برج حمل است ، و به آن قرنا الحمل گفته مىشود ، و آن دو ستاره نخستين ستاره فصل بهار است ، و ازآنرو آغاز هر كارى كه انجام مىشود « اشراط » آن گرديده است . »
( 11 ) - ديوان الفرزدق ، ج 1 ، ص 245 .
( 12 ) - در نسخه اصل چنين است امّا در ديوان او ، ص 63 « الزّمان » بجاى « النّهار » ضبط شده است .