[ تشبيه در سورهء نمل ]
( بيان ) گفتار خداى - عزّ و جلّ - :
وَ أَلْقِ عَصاكَ فَلَمَّا رَآها تَهْتَزُّ كَأَنَّها جَانٌّ وَلَّى مُدْبِراً وَ لَمْ يُعَقِّبْ يا مُوسى لا تَخَفْ إِنِّي لا يَخافُ لَدَيَّ الْمُرْسَلُونَ
« 1 » .
« الاهتزاز » شدّت لرزش در حركت است ، و حيوان را حركتى است كه بر وجود آن دلالت دارد ، و هرگاه موجودى بر حالت آن حركت ، ديده شود ، به سبب آن ، شكّى در حيوان بودنش دست نمىدهد ، و حركت حيوانى عبارت از تغييرى است كه به وسيله نفس حيوانى تحقّق مىيابد ؛ با شرط اين كه آن چيز ( صاحب نفس ) بر ساختمان حيوانى باشد ، و اين حالت آنچه را كه برخى ملحدان دربارهء عصا ( عصاى موسى ) ادّعا مىكنند ، ردّ مىكند .
و اصل معناى « عصا » امتناع است ، گفته مىشود : « عصى يعصى » هرگاه شخصى ( از كارى يا چيزى ) خوددارى كند . شاعر گفته است : [ از بحر كامل ]
433 تصف السّيوف و غيركم يعصى بها * يا ابن القيون و ذاك فعل الصيقل
« 2 » امّا گفتار خداى - تعالى - :
فَأَلْقى عَصاهُ فَإِذا هِيَ ثُعْبانٌ مُبِينٌ
« 3 » تا گفتار او :
فَإِذا هِيَ تَلْقَفُ ما يَأْفِكُونَ
« 4 » .
« الثعبان » : مار ستبر دراز . و اصل آن از « ثعبت الماء أثعبه ( : آبراى روان
هامش
( 1 ) - سورة النّمل ( 27 ) آيهء 10 .
( 2 ) - آن بيت از جرير است . ديوان او ، ص 447 ملاحظه شود .
( 3 ) - سورة الاعراف ( 7 ) آيهء 107 .
( 4 ) - سورة الاعراف ( 7 ) آيهء 117 .