گفته مىشود : « الحبل منتكث » و آن ( از هم باز كردن طناب ) براى شكستن پيمان و جز آن استعاره آورده مىشود . محمّد بن على العشارى ، از قول احمد بن دوست ، از قول اسماعيل الصفّار ، از قول احمد بن سعيد الدمشقى براى ما بيان كرد كه او ( احمد بن سعيد ) گفت : « امير ابو العباس عبد اللّه بن المعتزّ ، از شعر خودش براى ما خواند : [ از بحر طويل ]
298 و إنّ الجديدين الّذين تضمّنا * فنائى بأحداث علىّ سراع
« 11 »
299 هما أنهضانى قبل إذ أنا ناشئ * و قد سارعانى بعد أىّ سراع
« 12 »
300 كناقضة أمرارها حين أحكمت * قوى الحبل خرقاء اليدين صناع
301 و تصدقك الأنباء إن كنت سائلا * و حسبك ممّا لا ترى بسماع
( بيان ) گفتار خداى - تعالى - :
« تَتَّخِذُونَ أَيْمانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ أَنْ تَكُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرْبى مِنْ أُمَّةٍ »
.
« دخل » : چيزى است كه بر وجه نادرستى در چيزى داخل شود ، و گفته شده :
« ( دخل ) غشّ و مكر است » .
بيان گفتار خدا : « هى أربى » يعنى آن امّت عددشان بيشتر است : ( پس به سبب اين كه امّتى عددشان بيشتر است ) براى جست و جوى عزّت به وجود ايشان ( همانند آن زنى نباشيد كه . . . ) و أربى وزن افعل التفضيل از « الرّبا » ( فزونى ) است .
شاعر گفته است : [ از بحر طويل ]
302 و أسمر خطّى كانّ كعوبه * نوى القسب قد أربى ذراعا على عشر
« 13 » ( بيان ) گفتار خداى - تعالى - :
« إِنَّما يَبْلُوكُمُ اللَّهُ بِهِ »
:
هامش
( 11 ) - در نسخه اصل چنين است ، امّا در ديوان ، ص 50 « قيادى باحداث » نقل شده است .
( 12 ) - در نسخه اصل چنين است ، امّا در ديوان « هما انفعانى » ضبط شده است .
( 13 ) - در نسخه اصل چنين است ، امّا در ديوان حاتم ، ص 46 ، و لسان العرب ريشه ( قسب ) :و أسمر خطّيا كانّ كعوبه * نوى القسب قد أرمى ذراعا على العشرضبط شده است .