[ تشبيه در سورهء ابراهيم ]
( بيان ) گفتار خداى - تعالى - :
مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ أَعْمالُهُمْ كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عاصِفٍ لا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا عَلى شَيْءٍ ذلِكَ هُوَ الضَّلالُ الْبَعِيدُ
« 1 » .
يعنى : فيما يتلى عليكم مثل الّذين كفروا ( : در ميان آنچه براى شما خوانده مىشود مثل كسانى است كه كافر شدند ) .
« أعمالهم » بدل اشتمال ( براى الّذين ) است .
« العصف » : تندى باد است ، گفته مىشود : « يوم عاصف » يعنى : روز تندباد ، و « عصفت الرّيح » يعنى : باد تند شد .
و تشبيه در اين آيه مانند تشبيه در گفتار خداى - تعالى - :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى . . .
تا گفتار خدا
كَمَثَلِ صَفْوانٍ عَلَيْهِ تُرابٌ
« 2 » است . پس خدا بيان نموده كه اعمال كسانى كه كافر شدند در از بين رفتن و مردود شدن مانند خاكسترى است كه باد در روز تند باد آن را بزدايد ؛ چنان كه ( در آيه
( لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ )
بيان نمود كه عمل با منّت نهادن و آزار رساندن ، چنان كه با خودنمايى ، از بين مىرود همان گونه كه باران دانه درشت و پرپشت خاك را از روى سنگ پهن و صاف مىزدايد .
ابو العبّاس محمّد بن يزيد « 3 » از قول يك اعرابى ، در هجو سعيد بن سلم الباهلى
هامش
( 1 ) - سورة ابراهيم ( 14 ) آيهء 18 .
( 2 ) - سورة البقرة ( 2 ) آيهء 266 .
( 3 ) - او مبرّد متوفّاى سال 286 ه است ( وفيات الاعيان ، ج 1 ، ص 495 ) .