است . حريف صحبت و رفيق مصاحباند و ، در خرج به استثناى بعضى ، چنان مسرفند كه در اخذ حريص . عالى طبقات اهالى شهرها نوكر خوب نگاه مىدارند و ، نوكرهاى ايرانى مادامى كه انجام خدمت و امتثال امر ملحوظ است ، بهترين خداماند .
دروغگوئى و دوروئى ايرانيان ضرب المثل است و ، خود اهالى مملكت نيز ازاين معنى انكار ندارند . اما مىگويند : اين علت در مردم بهسبب طرز حكومت و نتيجهء وضع رعيت است . شك نيست كه در ملكى كه ، حكام جور و ظلم پيشهء ايشان است ، لابد رعاياى مظلوم به هرطور توانند در حفظ خود مىكوشند . و چون اتفاق ملى و اقتدار شخصى نيست ، بالطبع به خدعه و حيلتگرى راجع خواهد شد . اين است كه استعمال اين گونه دفاع ، هميشه سبب دنائت طبع شود . بلكه در بعضى مقامات موجب احترام و تحسين است ، مثل اينكه مكرر اتفاق افتاده است كه ، كدخداى قريه ، يا كلانتر شهرى ، محض به جهت حفظ جان و مال ديگران دروغى گفته و ، در اثبات آن بهنوعى ثبات ورزيده كه جانومال خود را عرضهء تلف و هدر ساخته و همين احسانى بزرگ است ازين شخص در حق ديگران و ، لاجرم سبب احترام مردمى كه او را حامى و حافظ مىدانستند بالنسبه به وى . وضع زندگى عموم ناس را در ايران بهطورى است كه احتمال دارد كه بيشتر از وضع حكومت مردم را حيلهباز و دروغگو مىكند .
زنان و خدمتكاران كه شوهران و صاحبانشان خود را بر ايشان حاكم و والى على الاطلاق مىدانند ، لابد بايد جميع معايبى كه مايه و منشاء ردائت فطرت و دنائت همت است ، داشته باشند .
اول تعليمى كه اطفال از پدر و مادر مىيابند ، ورزش و مداومت فريب است ، و اين معنى به مرور دهور در خاطرشان استحكام يافته ، به جائى مىرسد كه ، اگر در باب نيكوئى و صلاحيت صدق و راستگفتارى سخنى بشوند ، تصديق و تحسين مىكنند ، اما رعايت حزم و احتياط مانع از اين است كه به صلاحيتى از اين قبيل
تاريخ كامل ايران ( فارسى ) — صفحة 871
مساهمون: سر جان ملكم
ص٨٧١