مايهء احترام ايشان است ، مهما امكن اين رويه را از دست نمىدهند . در جميع موارد صبورند ، مگر در وقتى كه شريعت در خطر باشد و ، چون خود صاحب مسند شرعاند حفظ آنرا از لوازم همت مىدانند .
ساير طبقات اين طايفه عموما بر خلاف مذكورند ، با قليل دانش و ادعاهاى زياد مدعى احترامى هستند كه بسيار كم به ايشان مىشود ، و ازاين سبب از جملهء شاكىترين و ناراضىترين مردم هستند و ، چون عموم اهالى ايران با غرباى هر ملت و مذهب بهطور رافت و مروت سلوك مىكنند ، همين معنى هميشه باعث اشتعال نايرهء غضب اين طايفه است . و بر مراودهء با كفار طعن و تمسخر مىكنند ، مگر بهواسطهء تعصب عوام را روى به خود كنند . مردم نسبتهاى بد به اين طايفه مىدهند و ، كينهء ملائى ضرب المثل است ، چنانچه گويند : فلان كينهء ملائى دارد .
اختلاف طباع ما بين اهالى شهرهاى مختلفهء ايران بسيار است كه منشاء آن اصلونسب ايشان است ، مثل اينكه اهل قزوين و تبريز و همدان و شيراز و يزد به جرأت و جلادت مشهورند . بر خلاف اهل قم و كاشان و اصفهان كه در جبن و بى جگرى ، بهسبب اينكه پدران اهالى شهرهائى كه قبل مذكور شد ، غالب قبايل جنگجو و سلحشور بودهاند و ، مردم قم و كاشان و اصفهان هم از قرون بسيار ، يا به حرفت و صنايع اكتساب كرده ، يا به اعمال ملكى و ملتى اشتغال ورزيدهاند لاكن اين اختلاف كه مردم بعضى از بلاد كمتر از اهالى ديگر شهرها جنگى باشند ، سبب خروج از تعريف كلى نمىشود .
جميع اهالى ايران مادامى كه ظواهر و صور اشخاص ملحوظ است ، صنف نيكوئى از نوع انسانند ، بلند قامت نيستند ولى كوتاه بالا و بدتركيب بهندرت در ايشان ديده مىشود ، و على الغلبه قوىبنيه و چالاكند . رنگ چهرهها از سبزهء گندمگون تا به سفيدى رخسار مردم بلاد شماليهء فرنگستان مىرسد . اگرچه آن شكفتگى مردم فرنگستان را در عارض ندارند ، اما صحت مزاج مايهء حظى و افراز خوب صورتى است . به ملاحظهء ملى سرعت ادراك و حسن معاشرت و طرز آدابشان قابل تعريف
تاريخ كامل ايران ( فارسى ) — صفحة 870
مساهمون: سر جان ملكم
ص٨٧٠