فصل بيست و ششم ملاحظاتى چند در وضع مملكت ايران در اين اوقات و طبيعت سكنهء آن
اگرچه از دو هزار سال قبل تابهحال ، هيچ ملك مثل مملكت ايران عرضهء تغييرات حوادث نبوده ، اما شايد هيچ ملكى هم نيست كه كمتر ازين مملكت تغيير در اوضاع آن شده باشد . اقتدار سلاطين و حكام قديم ، حشمت و تجمل دربار ، عادات و رسوم خلق ، تقسيم مردم به سكان بلاد و ايليات لشكرى و مردم وحشى كوهستانها ، وضع ادارهء ملكى ، طريقهء جنگوجدل همه ، كليه از قديم الايام تا حال يكسان است . و به قدرى كه در اين ايام مىتوان قياس كرد : اهالى حال ايران چندان با سكنهء اين ملك در عهددار او انوشيروان تفاوت ندارند .
در عرض هزار و دويست سال ، هيچيك از ملل اسلام به نوعى كه بايد ترقى نكردهاند . سكنهء جميع بلادى كه اين دين را قبول كردهاند ، بدون استثنا ، هميشه در معرض صدمات حكومت قهروغلبه و بىثبات بودهاند .
اسباب مختلفه و دلايل عديده بهجهت اين مطلب گفته شده است ، از قوىترين ادله و اسباب ، يكى طبيعت خود پيغمبر عرب ( ص ) و بعضى از اصول قواعد مذهب وى را دانستهاند .
عمر محمد صلى اللّه عليه و آله بعد از آنكه ادعاى نبوت كرد ، على الاتصال