ولعب مستغرق مىشود و ، زن بيچاره كه هميشه شريك رنج او بوده است از راحت او بهره نخواهد داشت . مثلا اگر به منصبى ترقى كند مقصود كلى از ترقى را استيفاى لذات شهوات مىداند و ، اگر به شهرى برود ، فى الفور عادات آنجا را اختيار مىكند .
اما مادران را در ايليات مادام العمر احترام مىكنند و ، مادر نيز برحسب عادت بر فرزندان حاكم است . اختيار خانه جميع با مادر است و ، اگر پسر صاحب دولت و ثروت باشد ، عادتا انتخاب زن و مصارف عروسى را به خواهش و مصلحت مادر مىگذارد . و به سبب اينگونه ملاحظات ، زنان ايران خيلى به پسر مأنوس و ، از دختر مأيوساند .
الحاصل ، مطالب مرقومه در باب ايليات مخصوص به طوايفى است كه از نژاد اتراك يا از اهالى خود ايرانند . قبايل اعراب كه رعيت ايران و سكنهء سواحل بحر فارساند ، در عادات و رسوم بيشتر به آباواجداد خود شباهت دارند . هنوز زبان عربى است و ، طرز و طور عربى و لباس عربى . قواعد سلوكشان اگرچه بهتر از ايلات ايران است ، ولى هنوز خيلى عربى است . خوراك اعراب اين صفحات على الغلبه خرما است ، لاكن شدايد قوم عند قوم نداند . فقط اين غذا اگرچه نزد ديگران چندان مطلوب نباشد ، نزد اعراب بهتر از جميع اغذيهء عالم است ، چنانچه چند سال قبل اتفاق افتاد كه يكى از زنان اعراب كه در ابوشهر و در خدمت اطفال وكيل دولت انگريز بود ، با اطفال مشاراليه به انگلند رفت ، بعد از مراجعت همه دورش جمع شدند كه خبرهاى آن اطراف را كه ديده بود بپرسند ، ضعيفه هرچه ديده بود از قبيل راهها و گاريها و اسبها و دولت و تجمل شهرها و آبادى و زراعت صحراها همه را تعريف كرد . اصحابش خيلى بر اين معنى حسد بردند ، اما زن گفت : يك چيز نداشت ، پرسيدند چه بود ؟ گفت : درخت خرما ، كه هرچه از اطراف نگاه كردم نيافتم ، و هميشه متوجه بودم . چون اين را شنيدند حسدشان تمامشده ، خيلى افسوس خوردند كه خدا اين بيچارگان را به اين عذاب مبتلا كرده
تاريخ كامل ايران ( فارسى ) — صفحة 861
مساهمون: سر جان ملكم
ص٨٦١