مىاندازند . علاوه بر فائدهء صحت بدن باعث نشاط خاطر و رفع خستگيهاى زياد است . و هر فعلهاى كه يك دو پول بدهد داخل شده لذتى مىبرد و فائدهء كلى مىيابد .
وضع تفريح و تفرج ايران مذكور شد . ادانى ناس در اين باب با اعالى شركت دارند . چراغان و آتشبازى و كشتىگيرى و شعبدهبازى و مسخرگى و خيمهشببازى و مطرب و سازنده و مغنى و نوازنده و پسران رقاص ، مفرح قلوب جميع مردمند . و سوارى اسب و زيارت احباب ، گشت باغ و گلزار ، جمعيت كردن در خانههاى خود يا در سايهء درختى و شعرى يا افسانه شنيدن در اوقات بيكارى ، اسباب اشتغال ايشان است . دختران رقاص وقتى در ايران بسيار و تا اوايل سلطنت سلسلهء قاجاريه جزء مجالس و محافل عيشوعشرت بودند ، لاكن در اين اوقات در پايتخت سلطنت منع است و ديده نمىشود ، مگر در بلاد دور دست مثل كردستان و بعضى از اطراف خراسان .
چون ملاحظهء احوال و طباع ملتى شود ، هيچ مطلبى اهم از قوانين و رسومى كه متعلق به مخالطت و مزاوجت طرفين بنى نوع است نيست . شايد صلاح و رشاد ملت و ترقى آن كليتا بيشاز هرچيز بسته به اين معنى است . بسيارى از ملل كه زنهاشان بىپرده مىگردند ، هنوز به حالت جهالت و بىتربيتى باقى هستند ، لاكن هيچجا نيست كه عادت زنان در خانه محبوس و از فوايد تربيت محروم داشتن شيوع داشته . و مردم به قدر معتد به ترقى كرده باشند . رسوخ زن اگر چنانچه بايد ، با زنان سلوك شود ، در مزاج مرد نهفقط سبب تعديل حركات ناهنجار و تزكيهء حالات خشم و غضب است ، بلكه محرك غيرت و جوانمردى و مشوق اعمال بزرگ است . زنى كه خوب تربيت شده باشد ، به ندرت به خوبى صورت و اعتدال اندام ميل مىكند ، غالب خريدار شجاعت و هنر و صلاح و مزيت ذاتى است و در معرض التفات و تحسين اينگونه زنان برآمدن ، از بهترين و بزرگترين اسباب صدور كارهاى بزرگ و اعمال نيك است .
تاريخ كامل ايران ( فارسى ) — صفحة 839
مساهمون: سر جان ملكم
ص٨٣٩